Anlamı
1) herhangi bir sebeple bir filodan veya istenilen yerden uzakta kalmak; 2) sp. yağlı güreşte yenilgi sebebi olan sırtı veya yanı toprağa değmek.
Detaylı Açıklama
Açık düşmek, bir filodan ya da bulunulması istenen yerden uzakta kalmayı anlatır. Gemi kafileden kopar, rotadan sapar, limana giremez; dayanacağı düzenin dışında tek başına kalır. Deyimin ikinci kullanımı yağlı güreştendir: pehlivanın sırtı ya da yanı toprağa değer ve bu değme yenilginin sebebi sayılır. Orada yaklaşma yoktur, hüküm verilmiştir. Söz denizcilik ve güreş dillerinde yerleşmiştir, günlük konuşmada daha seyrek duyulur. Söylendiği yerde destekten ya da düzenden kopma duygusu bulunur; kişi ne tutunacak bir yer bulur ne de kolayca geri döner. Denizde bu bir tehlike, çayırda ise bir sonuçtur; iki alanın ortak yanı, korunaklı çizginin dışına çıkılmış olmasıdır. Her iki kullanımda da kalıp kimseyi suçlamaz, yalnız varılan noktayı bildirir.
Örnek Cümleler
- Filodan açık düşünce tek başına kaldı, geceyi açık denizde geçirmek zorunda kaldı.
- Siste rotadan sapan tekne limandan açık düştü, sabahı denizde bekledi.
- Yağlı güreşte pehlivan bir anlık dalgınlıkla sırtı yere değince açık düştü.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Korunaksız, dışarıda kalan yeri karşılar. Denizcilikte açık, kıyıdan uzak suya denir; kalıp bu anlamdan beslenir. Sözcük kapalı olmamayı değil, korunacak bir yerin dışında kalmayı bildirir. Bu anlamıyla yalnız birkaç kalıpta yaşar.
İkisinde de kişi ya da araç korunaklı çizginin dışına çıkar. Filodan kopan gemi desteksiz, sırtı yere değen pehlivan savunmasız kalır. Düşmek fiili de bu istem dışı geçişi ikisinde birden taşır.
Açıkta kalmak barınaksızlığı ve yoksunluğu anar; açık düşmek ise bir düzenden ya da yerden kopmayı. İkisi aynı sözcükten beslenir ama ayrı alanlarda çalışır. Fiiller de bu ayrımı taşır: biri kalmayı, öteki düşmeyi bildirir.