Anlamı
çok az: Açlıktan ölmeyecek kadar yiyor.
Detaylı Açıklama
Açlıktan ölmeyecek kadar, son derece az bir miktarı, ancak yaşamsal sınırın altına düşmeyecek kadar verilen ya da tüketilen şeyi anlatan güçlü bir küçültme ifadesidir. Bu deyimde açlık doğrudan temel ölçü hâline gelir; verilen miktar o kadar azdır ki yalnızca insanı açlıktan öldürmeyecek kadar yeterli görülür. Bu yüzden söz, niceliksel küçüklüğü son derece çarpıcı biçimde hissettirir. En çok yemek, para, yardım, zaman ya da pay dağılımı konuşulurken kullanılır. Bazen gerçekten yokluk içindeki ölçüyü, bazen de cimriliği, yetersizliği ve gönülsüz verilmiş katkıyı eleştirir. Deyim, sadece “çok az” demekten daha güçlüdür; çünkü araya insanın en temel yaşama sınırını sokar. Böylece miktarın ne kadar küçük olduğu tartışmasız hâle gelir. İçinde hafif sitem, bazen öfke, bazen de alay bulunabilir. Halk dilinde azlığın derecesini göstermek için kullanılan en etkili kalıplardan biridir. Bir şey yetiyor görünse bile gerçekte yeterli değildir; yalnızca tam tükenişi önleyecek kadar vardır. Deyimin sertliği ve çarpıcılığı da tam olarak bu yoksunluk ölçüsünden gelir.
Örnek Cümleler
- Tabaklara açlıktan ölmeyecek kadar yemek koydular, kalkarken hepimizin karnı açtı.
- Fabrikada işçiye ödedikleri, açlıktan ölmeyecek kadar düşük bir ücretten ibaretti.
- Çocuğa açlıktan ölmeyecek kadar harçlık veriyorlar, defter alacak parası bile olmuyor.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Bir ölçü sınırı kurar; verilen şeyin nereye kadar ulaştığını gösterir. Edat çıkarılsaydı geriye bir yargı kalır, miktar bildirilmezdi. Burada sınır olarak insanın yaşama eşiği seçilmiştir; azlık böylece tartışılmaz duruma gelir.
Yüklem değil, belirteç olarak durur. Kendinden sonra geleni niteler: ölmeyecek kadar yemek, ölmeyecek kadar ücret denir. Kalıp bu yüzden tek başına cümle kurmaz, hep bir ada ya da fiile bağlanarak kullanılır.
Kurulmaz; ücret, harçlık, yardım ve pay için de söylenir. Ölçü hepsinde aynıdır: verilen şey yaşamayı sürdürecek kadardır, rahatlatacak kadar değil. Söz bu yüzden yiyecekten çok verenin tutumunu tartışmaya açar.