Anlamı
1) karşı taraf iyilik bilmese de sen yine iyilik et; 2) bu işi nasıl olsa sana yaptıracaklar, bari kendiliğinden yap da onurunu koru.
Detaylı Açıklama
Bu atasözü, karşı taraf hak etmese, iyiliği bilmese veya zaten sonunda o işi sana yaptıracak olsalar bile, kişinin doğru ve olgun olanı yaparak onurunu koruması gerektiğini anlatır. Sözün içinde hem ahlaki üstünlük hem de pratik bir kabulleniş vardır. Günlük hayatta haksızlık karşısında seviyeyi düşürmeme, iyiliğe iyilikle karşılık verme ya da kaçınılmaz bir işi gönüllü yaparak küçülmeme anlamında kullanılır. Atasözü, kişinin davranışının değerini karşı tarafın tavrına göre değil, kendi karakterine göre belirlemesini öğütler. Bu yüzden söz, öfkeye kapılmadan düzgün kalmayı öven güçlü bir ahlaki ton taşır. İnsan bazen karşılık görmese de kendi ölçüsünü korumak ister. Bu söz de tam o çizgiyi savunur. Kötülüğe benzemeden, mecburiyeti bile vakar içinde yapmak anlamını taşıdığı için çok katmanlı ve olgun bir halk ifadesidir.
Örnek Cümleler
- O anlamasa da sen yine yardımını esirgeme; adamlık sende kalsın.
- Bu işi nasıl olsa sana yaptıracaklar; bari gönüllü yap da adamlık sende kalsın.
- Karşılık bekleme, teşekkür de bekleme; yeter ki adamlık sende kalsın.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Karşı taraf iyilik bilmese, hakkını vermese bile kişinin doğru ve olgun davranışı sürdürmesini över. Buradaki ölçü karşıdakinin tavrı değil, kişinin kendi karakteri ve koruduğu çizgidir.
Hem karşılıksız iyilik yapma hem de kaçınılmaz bir işi onurunu koruyarak kendiliğinden yapma anlamı taşıdığı için iki yönlüdür. Sözlük de bu iki karşılığı ayrı ayrı verir.
Evet. Karşıdakinin seviyesine inmeden kendi ölçüsünü koruyan bir davranış önerdiği için açıkça ahlaki bir sözdür. Ama öğüt karşılıksız kalmayı da baştan kabul eder; kişiye bir kazanç değil, yalnız kendi önünde temiz kalmak vaat edilir.