Ağanın Malı Çıkar, Uşağın Canı Ne Demek?
Anlamı: bir afeti önlemek için işveren malını, işçi de canını feda eder.
Ağanın malı çıkar, uşağın canı atasözü, bir afeti, zararı veya riski önleme surecinde isverenin maddi kayıp verebildiğini; buna karşılık emeğiyle çalışan kişinin daha ağır bedeller, hatta çan guvenliği riski taşıdığını anlatır. Bu söz, toplumsal sınıf farkına ve riskin eşit dagilmadiği gerçeğine dikkat çeker. Ağa malını kaybeder ama uşak canını ortaya koyar; yanı bedeller aynı nitelikte değildir. Atasözü bu nedenle emek-sermaye ilişkisi, adalet ve fedakârlığın eşit dağılmaması üzerine düşünduren sert bir halk gözlemidir. Söylendiği yerde acı bir toplumsal gerçekçilik vardır. Daha güçlü olan maddi zarar görür, ama daha zayıf olan bedensel ve hayatı tehlikeyle yüz yuze gelir. Halk bilgeliği burada emeğin taşıdığı yukün ağırlığını görür ve bunu açıkça dile getirir. Bu nedenle atasözü, emekcinin ustlendiği riskin görünmezlestirilmemesi gerektiğini hissettiren değerli bir sosyoekonomik yorumdur. Çalışanın bedelinin yalnız ucretle ölçülemeyeceğini akılda kalıcı biçimde anlatır.
Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü