Ağzını Toplamak Ne Demek?
Anlamı: söylemekte olduğu kötü söz veya küfürleri kesmek: 'Evvela ağzını topla! Ağzını bozarsan ben de senden aşağı kalmam.' -S. F. Abasıyanık.
Ağzını toplamak deyimi, kişinin söylemekte olduğu kötü sözleri, küfürleri veya nezaket dışı konuşmalarını kesmesi, dilini toparlaması anlamına gelir. Bu ifade yalnız susmak değil, dağılmış ve bozulmuş olan sözü yeniden denetim altına alma halini anlatır. “Toplamak” fiili burada, sözün dağınık ve kirli halden daha ölçülü bir duruma çekilmesini ima eder. Günlük dilde kavga, tartışma ve öfke anlarında sık kullanılır; çoğu zaman bir uyarı cumlesi olarak karşımıza çıkar. “Ağzını topla” denildiğinde, karşı tarafın dil sınırını aşmaya başladığı anlaşılır. Söylendiği yerde hem sınır koyma hem de son bir tolerans payı vardır. Halk dilinin gücü, dili kontrol etmek gibi soyut bir meseleyi “toplamak” gibi somut bir fiille ifade etmesindedir. Böylece kelimelerin dağınıklığı, sanki saçılmış nesneler gibi hayal edilir. Bu nedenle deyim, kötü sözün önüne geçmek ve tekrar nezakete dönmek için kullanılan güçlü bir toplumsal uyarı ifadesidir.
Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü