Akıl Havsala Almamak Ne Demek?
Anlamı: akla mantığa sığmamak: 'Artık bu kadarını akıl havsala alamaz.' -R. H. Karay.
Bu deyim, bir olayın, davranışın veya gelişmenin hem akla hem de mantıklı değerlendirme sınırlarına sığmayacak kadar aşırı, inanılmaz ya da anlaşılmaz olduğunu anlatır. 'Havsala' sözü burada zihnin kapsama ve taşıma gücünü işaret eder. Bir şey akıl havsala almıyorsa, sadece şaşırtıcı değildir; aynı zamanda kişinin zihinsel ölçüleriyle açıklanamayacak kadar ağır, uç veya ters görünür. Bu yüzden deyim, sıradan hayret ifadelerinden daha yüksek bir yoğunluk taşır. Büyük adaletsizlikler, çok tuhaf olaylar, ölçüsüz kararlar ve aşırı sonuçlar için sıkça kullanılır. Kişi yaşanan şeyi anlamlandırmaya çalışır ama ne mantık ne tecrübe ona yetmez. Bu söz, şaşkınlıkla birlikte bir tür zihinsel çaresizliği de taşır. Özellikle anlatılan durumun sınırları zorladığını vurgulamak için çok etkilidir. Dinleyene yalnızca olayın garipliğini değil, bu garipliğin insan zihninde açtığı boşluğu da hissettirir. Bu yüzden güçlü itiraz, hayret ve akıl dışılık vurgusu gereken yerlerde çok yerinde bir deyimdir.
Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü