Akıl (göz) Var, İzan (mantık, Yakın) Var Ne Demek?
Anlamı: 1) herhangi bir şey bilgiye ve mantığa dayalı olarak yapılmalıdır; 2) her şey ortadadır.
Bu atasözü, herhangi bir işin bilgiye, mantığa ve açık gerçeğe dayanarak yapılması gerektiğini anlatır. “Akıl var, izan var” dendiğinde, ortadaki durumun herkesçe görülebilecek kadar açık olduğu ve buna rağmen yanlışta ısrar etmenin anlamsız olduğu vurgulanır. Söz bazen karar verme anında, bazen de göz göre göre yapılan bir hatayı eleştirirken kullanılır. İnsan elbette sezgiyle de hareket edebilir; ancak apaçık veri, tecrübe ve mantık ortadayken bunları yok saymak halk sağduyusunda hoş karşılanmaz. Bu atasözü tam da bu sağduyunun dilidir. İçinde hafif bir sitem ve uyarı tonu vardır: “Bu kadar açık bir meselede hâlâ yanlış yapıyorsan, artık iş mantık eksikliğine giriyor.” Günlük hayatta para hesabından ilişkilerdeki davranışa, iş planından basit pratik kararlara kadar çok geniş bir kullanım alanı vardır. Görünen gerçeği inkâr etmek yerine, aklı ve ölçüyü devreye sokmak gerektiğini söyler. Sözün gücü de sadeliğinden gelir; çünkü bazen en doğru olan şey gerçekten göz önündedir.
Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü