Anlamı
insan ummadığı, düşünmediği şeylerle karşılaşabilir.
Detaylı Açıklama
Akla gelmeyen başa gelir atasözü, insanın hiç ummadığı, ihtimal vermediği ya da düşünmeye bile yanaşmadığı olaylarla karşılaşabileceğini anlatır. Hayatın her zaman planlandığı gibi akmadığını, bazen en uzak görünen ihtimallerin bile gerçek olabildiğini vurgular. Bu söz, çoğu zaman şaşkınlık, talihsizlik veya beklenmedik gelişmeler sonrasında söylenir. İnsan kendini güvende sanır, bir şeyi imkânsız görür ya da 'bu da olmaz' der; fakat zaman gelir tam da düşünmediği şey başına gelir. Atasözünün gücü, hayatın belirsizliğini ve insan hesabının sınırlılığını yalın biçimde anlatmasındadır. Bu yüzden hem teselli hem uyarı olarak kullanılabilir. Bir yandan kimsenin her şeyi öngöremeyeceğini kabul ettirir, öte yandan aşırı güven duygusunu kırar. Halk dilinde özellikle beklenmedik dertler, ani değişiklikler ve sürpriz olaylar için çok uygundur. Gerçek hayatın, zihnin çizdiği sınırları sık sık aşabildiğini hatırlatır. İnsanı daha temkinli, daha mütevazı ve olasılıklara daha açık olmaya çağıran köklü atasözlerinden biridir.
Örnek Cümleler
- Deposunu yeni doldurmuştu, ertesi sabah araba kapının önünden çalındı; akla gelmeyen başa gelir.
- Emekliliğine üç ay kala şirket kapandı; akla gelmeyen başa gelir işte.
- Yıllardır tek gün hastalanmayan adam, düğünün sabahı merdivende ayağını burktu; akla gelmeyen başa gelir.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
İnsan hesabının sınırlı olduğunu vurgular. Kişi bütün ihtimalleri sıralamış olsa bile listede olmayan bir şey başına gelebilir; söz de bu boşluğu, yani öngörülemeyeni işaret eder. Bu yüzden hem şaşkınlığı hem çaresizliği taşır.
Çoğunlukla beklenmedik bir olay yaşandıktan sonra, olanı açıklamak ve karşıdakini biraz yatıştırmak için söylenir. Ama iş başlamadan da söylenebilir; o zaman hesaba katılmamış bir aksiliğe karşı hazırlıklı olmayı hatırlatan bir uyarı olur.
Kesin konuşmamayı öğütler. Biri bir şeyin başına gelmeyeceğinden emin olduğunu söylediğinde bu atasözü hatırlatılır; hesap ne kadar sağlam olursa olsun dışarıda kalan bir ihtimal bulunabilir. Öğüt korkmayı değil, «bana bir şey olmaz» rahatlığından vazgeçmeyi ister.