Anlamı
geceki sarhoşluğun mahmurluğunu taşıyan.
Detaylı Açıklama
Bu deyim, bir kişinin önceki geceden kalan sarhoşluk, yorgunluk ve sersemlik hâlini ertesi güne taşımasını anlatır. En yaygın kullanımında içkinin bıraktığı mahmurluğu ifade eder; ancak bazen gece boyu süren uykusuzluk, eğlence ya da yorgunluk sonrası bitkin hâller için de mecazen söylenebilir. Kişinin yüzü solgun, başı ağır, dikkati dağınık ve bedeni isteksiz görünüyorsa 'akşamdan kalmış' denir. Deyimin etkisi, bir gecenin yükünün ertesi güne taşındığını hissettirmesindedir. Sadece fiziksel rahatsızlığı değil, zihinsel yavaşlamayı ve toparlanamama durumunu da içerir. Günlük dilde hem durum tespiti hem de hafif alay amacıyla sık kullanılır. Özellikle geç saatlere kadar süren eğlence sonrası sabah mahmurluğu için çok yerleşik bir sözdür. Böylece bir insanın bugünkü hâlinin aslında dünkü hayatından kaldığını anlatır. Dünle bugün arasında taşınan yorgunluğun ve dengesizliğin kısa, canlı ve herkesçe anlaşılır ifadesi hâline gelmiştir.
Örnek Cümleler
- Akşamdan kalmış gibi duruyordu; gözleri kızarmış, sesi de doğru dürüst çıkmıyordu.
- Toplantıya akşamdan kalmış hâlde geldi, sorulara zor bela cevap verdi.
- Düğünden sonraki sabah bütün masa akşamdan kalmış, kimse kahvaltıya inemedi bile.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Dün geceden bugüne taşan bir ağırlığı anlatır. Kişi uyanmıştır ama toparlanamamıştır: gözleri kızarık, sesi kısık, sorulara geç cevap verir. Kalmak fiili de bu hâlin önceki geceden arta kaldığını bildirir.
Sözün karşılığı içkiden kalan mahmurluktur ve asıl kullanımı budur. Uykusuz geçen bir gecenin ya da uzun bir eğlencenin ertesinde bitkin olan biri için de benzetme yoluyla söylendiği olur; bağlam ikisini ayırır.
Olabilir. Yakın çevrede şaka yollu söylendiğinde gülünüp geçilir; iş yerinde ya da yabancı yanında söylendiğinde ise kişiyi mahcup edebilir. Bu yüzden sözün nerede, kime ve hangi tonla söylendiği önemlidir.