Alçak Eşek Binmeye Kolay, Öksüz Çocuk Dövmeye Kolay Ne Demek?
Anlamı: nasıl ki boyu kısa olan eşeğe binmek kolaysa öksüz çocuğa kötü davranmak da onu koruyan kimse olmadığı için kolay olur.
Bu atasözü, kendini savunacak yakını, gücü ya da desteği olmayan kimselere haksızlık yapmanın ne kadar kolay görüldüğünü anlatır. Alçak eşeğe binmek nasıl zahmetsizse, arkasında duran kimsesi olmayan çocuğa kötü davranmak da bazı zalimlere öyle kolay gelir. Halk bilgeliği burada yalnız öksüz çocuğun kırılganlığını değil, gücün çoğu zaman en savunmasız olana yöneltilmesini eleştirir. Bu söz, adalet duygusu yüksek bir toplumsal uyarıdır. İnsan, güçlüye karşı ölçülü davranırken zayıfa karşı kabalaşıyorsa burada ahlakı bir bozukluk vardır. Atasözü de tam bu dengesizliği hedef alır. Koruyucusuz olanı ezmek, güç değil, fırsatçılık ve vicdansızlıktır. Bu yüzden söz, özellikle kimsesiz, sessiz ya da arkasız kişilere yapılan haksızlıklar konuşulurken söylenir. Halk dilinde öksüzlük sadece aile eksikliği değil, korunmasızlık simgesidir. Atasözü de zayıfı ezmenin kolay ama utanç verici olduğunu çok sert ve unutulmaz biçimde hatırlatır.
Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü