Ar ve Hayâ Perdesi Yırtılmak Ne Demek?
Anlamı: 1) utanmamak, utanç duymamak: 'Atalarımızın ar ve hayâ perdesi yırtılmak diye pek düşündürücü bir tabirleri vardır.' -R. N. Güntekin. 2) yüzsüzlük etmek.
Bu deyim, bir kimsenin utanma duygusunu kaybetmesi, ayıp duymaması ve yüzsüzce davranır hale gelmesi anlamında kullanılır. Ar ve haya, toplum içinde insanı sınırda tutan, neyin yapılmaması gerektiğini hatırlatan iç denetim duygularıdır. Bu perdenin yırtılması işe o iç freni kaybetmek demektir. Kişi artık sözünden, davranışından, yaptığı taşkınlıktan çekinmez; başkalarının tepkisini önemsemez hale gelir. Deyim bu yüzden yalnız mahcubiyet eksikliğini değil, ahlakı çözülmeyi de ima eder. Halk dilinde “perde” benzetmesi çok yerindedir; çünkü utanma duygusu insanı örten, onu koruyan bir sınır gibi düşünülür. O sınır kalktığında kişi hem kendine hem çevresine karşı kaba, saldırgan ya da arsız davranabilir. Bu ifade genellikle ağır eleştiri içeren durumlarda kullanılır. Bir kişi yüzsüzlükte sınır tanımıyorsa, yanlışını savunuyor, ayıplanacak şeyi olağanlaştırıyorsa bu deyim devreye girer. Utanma kaybı, burada yalnız kişisel zaaf değil, toplumsal ölçünün yitimi olarak görülür.
Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü