Arık Öküze Bıçak Olmaz (çalınmaz) Ne Demek?
Anlamı: 1) güçsüz kimseyi ezmek yiğitlik değildir; 2) kendisinden yararlanılamayacak kişiye yararlanmak amacıyla eziyet edilmemelidir.
Arık okuze bıçak olmaz atasözü, güçsüz, verimsiz ya da zaten zor durumda olan kişiye daha fazla yüklenmenin, onu ezmenin ya da ondan fayda beklemenin yiğitlik olmadığını anlatır. Zayıf bir öküze bıçak çalmanın anlamsızlığı üzerinden, gücü kalmamış olana yüklenmenin hem faydasız hem de haksız olduğu söylenir. Atasözü iki yönlü bir ahlak taşır: birincisi, güçsüzü ezmek mertlik değildir; ikincisi, kendisinden artık verim alınamayacak kişiye sırf çıkar için eziyet etmek de doğru değildir. Günlük hayatta düşküne yüklenmek, ekonomik olarak bitmiş birinden hâlâ talepte bulunmak ya da mağdur kişiyi daha da sıkıştırmak gibi durumlarda söylenebilir. Güçlü olmanın ölçüsünün zayıfa davranışta belli olduğunu hatırlatır. Merhamet ile adaleti aynı yerde buluşturan bu atasözü, faydacılık sınırını da çizer. Zaten tükenmiş olanı zorlamanın ne erdem ne de akıl olduğunu açıkça ortaya koyar.
Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü