Anlamı
çok temiz huylu olmak.
Detaylı Açıklama
Art eteğinde namaz kılmak, çok temiz huylu olmaktır. Kalıp bir kimsenin huyunun temizliğini, kötülük düşünmeyen yapısını anlatmak için kurulur. Sözdeki görüntü temizlik üzerinedir: namaz kılınacak yerin temiz olması gerekir; kişinin art eteğinde namaz kılınabileceğini söylemek, onun her yanının temiz sayıldığını bildirmektir. Kalıp övgü bildirir ve o kimseye duyulan güveni duyurur. Kimseye kötülüğü dokunmayan, kırıcı davranmayan, hilesiz bilinen kimseler için söylenir. Sözün ölçüsü kişinin bilgisi ya da becerisi değil, huyudur. Kalıp bir kimse anlatılırken, onun huyundan söz edilirken kurulur. Tek bir davranışa değil, bilinen huya bakar. Söz üçüncü kişi için kurulur; kimse kendi huyundan söz ederken art eteğimde namaz kılınır demez.
Örnek Cümleler
- Kasabada kırk yıl esnaflık etti, bir kuruşu bile tartışma konusu olmadı; art eteğinde namaz kılınır.
- Kimseye kötülüğü dokunmayan, art eteğinde namaz kılınacak bir insandı rahmetli.
- Yıllarca komşuluk ettik; art eteğinde namaz kılınacak kadar temiz huyluydu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Kişinin huyunu över. Bilgisi, becerisi ya da varlığı değil; kötülük düşünmeyen, kimseyi kırmayan yapısı anlatılır. Söz o kimseye duyulan güveni de birlikte bildirir. Bu yüzden kalıp bir güven belgesi gibi kullanılır.
Temizlik düşüncesine. Kalıp bulunma ekiyle kurulur: eteğinde denir. Benzetme en uzak noktayı seçer; oranın bile temiz sayılması, kişinin her yanına verilen hükmü duyurur. Övgü böylece kişinin bütününü kapsar.
Kalıbın temel biçimi art eteğinde namaz kılmaktır. Kullanımda edilgen çekimle de söylenir: art eteğinde namaz kılınır, kılınacak bir insan. Bu biçimde kimin kılacağı söylenmez ve övgü tek bir kişinin değil, herkesin görüşü gibi duyulur.