Ay Ayakta Çoban Yatakta, Ay Yatakta Çoban Ayakta Ne Demek?
Anlamı: 1) çobanların akşam erken yatması, sabahleyin erken kalkması gerekir; 2) genel düzene yardımcı olan araçlar varsa yönetici rahat eder yoksa çok uyanık olması gerekir.
Bu atasözü iki katmanlı bir gözlem taşır. İlk anlamında çobanlık işinin düzenini anlatır: Ay gökteyken, yanı geçenin uygun vaktinde çoban dinlenebilir; ay battığında ya da sabah yaklaştığında işe uyanık olması gerekir. İkinci ve daha genel anlamında işe işleri kolaylaştıran araçlar ve şartlar yerindeyse yöneticinin ya da sorumlunun rahat edebileceği, fakat bu destekler yoksa çok daha dikkatli ve uyanık davranması gerektiği anlatılır. Halk bilgeliği burada doğa düzeni ile yönetim düzeni arasında bağ kurar. İnsan her işi sürekli aynı eforla yürütemez; şartların desteği varsa dinlenir, şartlar zorlaşırsa ayakta kalır. Atasözü, zamanlama ve düzen bilgisini öne çıkarır. Doğru araç ve doğru koşul bulunduğunda yük hafifler. Aksi halde sorumluluk taşıyan kişi daha çok çaba harcamak zorunda kalır. Söz bu nedenle hem emek düzeni hem yönetim bilinci için kullanılabilir. Rahatlık rastgele değil, iyi kurulmuş bir düzenin sonucudur. Düzen bozulduğunda işe sorumlu kişinin gözünü dört açması gerekir.
Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü