Deyimin mecazı gücü nereden gelir?

Birini fiziksel olarak düşürme görüntusunu, toplumsal ve mesleki hayatta ilerlemeyi bozma anlamına taşımasından gelir. Mecazı kullanımda kişi açıkça saldirmiyor olabilir; ama o kişinin yoluna taş koyuyor, işini bozuyor ya da onunu kapatiyordur.

En çok hangi alanlarda duyulur?

Iş hayatı, okul, siyaset ve rekabetin olduğu ortamlarda birinin onune bilerek engel çıkarılması bağlamında duyulur.

Ayağına Çelme Takmak Ne Demek?

Q: Bu deyimde hangi duygu öne çıkar?

Haksızlık, çekememezlik ve kasıtlı şekilde başkasının dengesini bozma duygusu öne çıkar. Ayağına çelme takmak deyimi, ilk anlamında birini yururken ayağına ayak uzatarak düşürmek, ikinci ve daha yaygın anlamında işe birinin ilerlemesine, başarısına ya da yükselmesine engel olmak anlamına gelir.

Anlamı: 1) biri yürürken ayakları arasına ayak uzatıp düşürmek; 2) mec. birinin işinde yükselmesine engel olmak.

Ayağına çelme takmak deyimi, ilk anlamında birini yururken ayağına ayak uzatarak düşürmek, ikinci ve daha yaygın anlamında işe birinin ilerlemesine, başarısına ya da yükselmesine engel olmak anlamına gelir. Deyim bu nedenle hem fiziksel hem mecazı engellemeyi aynı çatı altında toplar. Mecazı kullanımda kişi açıkça saldirmiyor olabilir; ama o kişinin yoluna taş koyuyor, işini bozuyor ya da onunu kapatiyordur. Bu yüzden deyim rekabet, çekememezlik ve kurum içi engellemeler için sıkça kullanılır. Söylendiği yerde haksız bir müdahale hissi vardır. Kendi yolunda yuruyen biri, başkasının hamlesiyle sendeletilmektedir. Halk dilinin gücü burada yine bedensel bir hareketten toplumsal anlama gecmesinde görülur. Birinin ayağına takılan çelme nasıl dengesini bozarsa, hayatta karşısına çıkarılan oyun da ilerleyisini bozar. Bu nedenle deyim, engellemenin kasıtlı ve adaletsiz biçimlerini anlatan en belirgin kullanımlardan biridir.

Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü