Deyim

Başına Vur, Ağzından Lokmasını Al Ne Demek?

Anlamı

uysal ve sessiz kimseler için kullanılan bir söz:
'Temizdim, sakindim, başıma vur, ağzımdan lokmamı al.' -A. Gündüz.

Detaylı Açıklama

Başına vur, ağzından lokmasını al, uysal ve sessiz kimseler için kullanılan bir sözdür. Söz bir abartıyla kurulur: öyle uysal biridir ki başına vursan ses çıkarmaz, ağzından lokmasını alsan karşı koymaz. Kalıp bir kişinin yumuşak huyunu, sessizliğini ve kimseye zarar vermeyen yapısını anlatır. Gündüz'ün cümlesinde söz birinci kişiyle, konuşanın kendi ağzından kurulur. Söz kişinin uysallığını bir kuzunun uysallığına da yaklaştırabilir. Söz bir övgü olabileceği gibi bir acıma da taşıyabilir: bu kadar uysal olan kişi kolayca ezilebilir. Kalıp bir gelin, bir çırak, bir memur ya da bir komşu için kullanılabilir. Söz kişinin itiraz etmeyen, hak aramayan yapısını da dolaylı olarak gösterir. Buyruk kipi gerçek bir buyruk değildir; bir betimleme işlevi görür.

Örnek Cümleler

  1. Yeni gelen stajyer öyle sessiz ki başına vur, ağzından lokmasını al; kimseye itiraz etmiyor.
  2. Kayınvalidesinin bütün kaprislerine sesini çıkarmadan katlanıyor; başına vur, ağzından lokmasını al.
  3. O kadar uysal bir adamdı ki başına vur, ağzından lokmasını al; yine de hakkını yediler.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Temizdim, sakindim, başıma vur, ağzımdan lokmamı al cümlesi, konuşanın kendi uysallığını anlattığını gösterir. Bu sözle kişi, ne kadar zararsız olduğunu ve buna rağmen kötü davranıldığını sezdirir. Sakinliği ona bir koruma sağlamamıştır.

Söz dinleyene gerçekten vurmasını ya da lokma almasını söylemez. Buyruk, kişinin tepkisizliğini göstermek için kurulan bir varsayımdır: sen bunu yapsan bile o ses çıkarmaz. Böylece uysallığın derecesi anlatılır.

İkisi de olabilir. Kişinin bu sakinliği bir erdem olarak övülebilir. Aynı yapı, onun kolayca ezilmesine, haksızlığa uğramasına yol açtığında söz bir acımaya dönüşür. Bu uysallık bir erdem kadar bir savunmasızlıktır.