Anlamı
şen sözler ve davranışlarla çevresine neşe saçanlar için söylenen bir söz.
Detaylı Açıklama
Bir kol çengi, şen sözler ve davranışlarla çevresine neşe saçanlar için söylenen bir sözdür. Kol sözü burada bir takım, bir topluluk anlamını taşır; kalıp bir kişiyi bütün bir eğlence takımına denk tutar. Kalıp bir yüklem olarak kurulabilir: bizim teyze bir kol çengidir. Neşe saçan kişi bir düğünde, bir sofrada ya da bir yolculukta öne çıkabilir. Kalıp kadın için de, erkek için de kullanılabilir. Kişinin çevresindekiler onun yanında sıkılmaz, gülmekten kendini alamaz. Neşe saçan kişinin yanında ortam canlanır; sessiz bir sofra bile kahkahayla dolabilir. Kalıp bir kişiyi tanıtırken onun en belirgin yanını, şenliğini öne çıkarır. Söz bir yetişkini de, oyunlarıyla herkesi güldüren bir çocuğu da niteleyebilir.
Örnek Cümleler
- Kına gecesinde gelinin halası bir kol çengiydi, oynadı, türkü söyledi, herkesi güldürdü.
- Otobüs yolculuğu boyunca fıkra anlatan genç rehber tam bir kol çengiydi, kimse uyumadı.
- Emekli dedemiz bir kol çengi; bayram sofrasında taklitleriyle bütün torunları güldürür.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
İkisi de olabilir. Konuşan bir kişinin neşesine hayranlıkla bakabilir; o zaman söz bir övgüdür. Ama neşenin yersiz ya da aşırı bulunduğu bir anda hafif bir takılmaya da dönüşebilir. Ton, ortama ve konuşanın tavrına bağlıdır.
Hayır. Kalıp şen sözleri de, şen davranışları da anar. Kişi bir fıkrayla, bir taklitle, bir oyunla ya da bir türküyle çevresini neşelendirebilir; söz bunların hepsini birden, tek bir adla kapsar.
Söyleyebilir: bu düğünde ben de bir kol çengi oldum. Kişi kendi neşesini biraz şakayla, biraz da övünerek bu sözle anlatabilir. Başkası söylediğinde ise söz, kişinin neşesine bir tanıklık olur.