Anlamı
ölmek:
'Sırası gelince kendi paylarına düşen can borcunu da ödediler.' -M. Ş. Esendal.
Detaylı Açıklama
Bu deyim ölmek anlamında kullanılır, ancak doğrudan 'ölmek' fiiline göre daha kaderci ve daha ağırbaşlı bir tını taşır. İnsan hayatının sonunda ödenecek bir borç varmış gibi konuşur ve ölümün kaçınılmazlığını vurgular. Bu nedenle özellikle yaşlılık, savaş, felaket, kader ve dünya hayatının geçiciliği gibi temalarla birlikte duyulur. İçinde sert bir soğukluk değil, daha çok kabulleniş ve fanilik duygusu vardır. Halk dilinde ölüm haberini daha dolaylı, daha yumuşak ama yine de ciddi bir biçimde vermek için elverişlidir. Deyim, insanın yaşamı emanet gibi görmesine yaslanan bir düşünce taşır. Bu yönüyle yalnızca ölüm bildirmez, hayatın sınırlılığını da hatırlatır. Kulağa hüzünlü ama kabullenici geldiği için özellikle yaşlı kuşak anlatılarında güçlü durur. Ölümü anlamlandıran bir halk dili taşır.
Örnek Cümleler
- Köyün en yaşlısı da geçen kış can borcunu ödedi.
- Patronun dediklerini duyunca can borcunu ödedi.
- Arkadaşları bu durumu "can borcunu ödemek" diye tarif etti.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü daha dolaylı, daha ağırbaşlı ve kader duygusu taşıyan bir anlatım sunar. Sertliği azaltırken ölümün kaçınılmazlığını da hissettirir.
Evet, insanın dünyadaki ömrünü emanet gibi görmeye yakın bir kültürel çağrışımı vardır. Bu yüzden yalnızca biyolojik ölümü değil, fanilik düşüncesini de taşır.
Ağıt, hatırat, tarih anlatısı, köy dili, yaşlı kuşak konuşmaları ve ölüm haberinin daha dolaylı verildiği anlatılarda daha doğal durur.