Anlamı
yüzü düşmek:
'İhtiyarın çehresi fena hâlde bozulmuştu.' -Ö. Seyfettin.
Detaylı Açıklama
Çehresi bozulmak, yüzü düşmektir; yüzü düşmek de somurtmak anlamına gelir. Kişinin yüzündeki rahat ya da güler görünüş kaybolur, yerine asık bir ifade gelir. Bozulma bir habere, bir söze ya da beklenmedik bir isteğe karşılık olarak ortaya çıkabilir. Bozulan şey yüzdür; kimin yüzü olduğunu tamlayan söyler: babamın çehresi bozuldu. Bozulan çehre bir kırgınlığı ya da bir hoşnutsuzluğu dışa vurabilir. Kalıp anlatıda bir kişinin tepkisini göstermek için kullanılır; konuşmada da bir sitemin parçası olabilir: neden çehren bozuldu? Bozulma bir anda olabileceği gibi bir konuşma ilerledikçe de belirginleşebilir. Çehre burada yüz anlamındadır; bozulmak ise yüzün olağan görünüşünü yitirmesidir. Kişi yüzünü toparlayıp gülümsemeye çalışabilir; bu da ayrıca anlatılır.
Örnek Cümleler
- Düğün masrafları konuşulurken bütçeyi aşan listeyi gören babanın çehresi bozuldu.
- Müdür, Elif'in bütün yaz üzerinde çalıştığı projenin iptal edildiğini söyleyince genç kadının çehresi bozuldu, toplantının sonuna kadar konuşmadı.
- Kayınvalidesi çorbayı tuzsuz bulduğunu herkesin önünde söyleyince gelinin çehresi bozuldu ama bir şey demedi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Seyfettin'in cümlesinde 'İhtiyarın çehresi fena hâlde bozulmuştu' denir. 'Fena hâlde' öbeği bozulmanın belirgin olduğunu bildirir. Kalıp tek başına bir derece söylemez; derece bu tür bir zarfla eklenir.
İki kalıp aynı durumu anlatır: kişinin yüzü bir şeyden hoşlanmadığını belli edecek biçimde değişir. Biri yüzün düşüşünü, öteki çehrenin bozuluşunu görüntü olarak kullanır. Anlamları bu kadar yakın olduğu için biri ötekini açıklamak için de kullanılabilir.
Hayır. Morali bozulmak, ruhsal direncin kırılmasını, kişinin içine korku düşmesini anlatır; değişiklik içtedir. Çehresi bozulmak ise yüzde görünen bir değişikliktir. Morali bozulan birinin çehresi de bozulabilir ama biri ötekini zorunlu kılmaz.