Çene Yetiştirmek Ne Demek?
Anlamı: konuşmayı sürdürmek: 'Şu bitkin hâliyle dayısına çene yetiştirecek gücü yoktu.' -A. Kulin.
Bu deyim, hızlı konuşan, çok söz söyleyen ya da sürekli cevap isteyen birine karşı konuşmayı sürdürebilmek anlamında kullanılır. Burada yalnız konuşmak değil, tempoya yetişme duygusu vardır. Karşı tarafın sözü bitmez; insan hem savunma yapar hem cevap yetiştirmeye çalışır. Deyimin etkisi, konuşma yükünün ağırlığını ve zihinsel yorgunluğu anlatmasından gelir. Bu yüzden aile içi çekişme, sert atışma ve lafını esirgemeyen kişilerle ilgili anlatılarda güçlü durur. İnsan söz bakımından nefes nefese kalmış gibidir. Bu ifade özellikle sivri dilli ya da çok atak kişiler karşısında kullanıldığında daha canlı duyulur. Anlamın merkezinde, konuşmanın sayısı kadar hızının ve baskısının da insanı yorması vardır. Bu yüzden deyim yalnız laf çokluğunu değil, cevap verme baskısını da anlatır.
Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü