Anlamı
yanlış tutum veya davranışta bulunmak, hata yapmak:
'Onun kırdığı cevizler artık haddini aştı.' -O. C. Kaygılı.
Detaylı Açıklama
Ceviz kırmak, yanlış bir tutum ya da davranışta bulunmak, hata yapmaktır. Kalıp bir kişinin yaptığı yanlışı anlatır; bu yanlış bir söz, bir karar, bir davranış ya da bir ihmal olabilir. Sıfat-fiille de kurulabilir: kırdığı cevizler. Bu biçim, kişinin birden fazla yanlış yaptığını, hataların birikip bir sayıma döküldüğünü düşündürür. Söyleyen bu hataları kınar, yakınır ya da sabrının taştığını anlatır. Mesai arkadaşlarının, ev halkının ya da öğrencilerin yanlışları bu sözle anılabilir. Yanlışın büyüklüğü cümlenin bağlamından anlaşılır; kalıbın kendisi hatanın derecesini ölçmez. Söz hem bir kişinin tek bir yanlışını hem de art arda gelen yanlışlarını anlatabilir. Ceviz kıran kişi bunun farkında olabilir ya da olmayabilir.
Örnek Cümleler
- Yeni muhasebeci ilk ayında öyle cevizler kırdı ki şirket iki kez vergi cezası ödemek zorunda kaldı.
- Düğün hazırlığında davetlilerin listesini karıştıran damat büyük bir ceviz kırdı; teyzeler davet almadı.
- Takımın kaptanı, maçtan önce rakibi küçümseyen açıklamalar yaparak ceviz kırdı, taraftarlar onu eleştirdi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Tanıkta onun kırdığı cevizlerin artık haddini aştığı söylenir. Kalıp sıfat-fiil ve çoğul biçimle kurulmuştur; hatalar tek tek değil, bir yığın olarak anılır. Haddini aşmak sözü, konuşanın sabrının sınırına geldiğini gösterir.
Koz kırmak, ikinci anlamında yanlış tutum içinde bulunmaktır; birinci anlamı oyunda elindeki kozlardan birini kullanmaktır. Ceviz kırmak ise tek anlamda kullanılır. Hata yapma anlamında iki söz birbirine yaklaşır.
Atasözüne göre kişinin zaman zaman şaşırmasını, yanılmasını hoş görmek gerekir. Ceviz kıran birine karşı bu söz hatırlatılabilir. Ama kırılan cevizler çoğalıp haddini aştığında hoşgörü de bir sınıra ulaşabilir.