Anlamı
her tarafa yayılmak, dünyayı tutmak.
Detaylı Açıklama
Cihanı tutmak, her tarafa yayılmak, dünyayı tutmaktır. Kalıbın öznesi yayılan şeydir: bir ün, bir haber, bir ses, bir koku, bir hastalık ya da bir ışık. Bu şey küçük bir yerden çıkar ve her yanı kaplar. Yayılan şeyin çıktığı yer -dan ekiyle anılabilir: bir köyden çıkıp cihanı tuttu. Cihan sözcüğü dünyayı anlatır ve söze bir abartı katar; yayılmanın gerçekten bütün dünyayı sarması gerekmez. Söz bir övgüde, bir masalda, bir şiirde ya da bir anlatıda kurulabilir. Ünü cihanı tutmak gibi bir tamlamayla da kullanılabilir. Yayılan şey sevindirici de olabilir, korkutucu da. Kalıp yayılmanın hızını belirtmez; cümlenin geri kalanı bunu açar. Tanım, dünyayı tutmak söyleyişini de kalıbın karşılığı olarak anar.
Örnek Cümleler
- Küçük kasabadaki ustanın yaptığı bakır kazanların ünü kısa sürede cihanı tuttu.
- Gece başlayan orman yangınının dumanı sabaha karşı cihanı tutmuş, güneş görünmez olmuştu.
- Bahçedeki yasemin çiçek açınca kokusu bütün mahalleyi, adeta cihanı tuttu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Tutmak, bu kalıpta bir yeri doldurmak, kaplamak anlamındadır. Duman odayı, sis vadiyi tuttu derken de aynı anlam vardır. Cihanı tutan şey, her yere ulaşıp her yanı doldurmuştur.
Şöhreti dünyayı tutmak, çok tanınmak anlamındadır; yayılan şey yalnız ündür. Cihanı tutmakta ise yayılan bir koku, bir ses ya da bir duman da olabilir. Ünün yayılması anlatılırken iki söz birbirine yaklaşır.
Bu atasözü, bir ağızdan çıkan sözün başkalarının ağzına geçerek her tarafa yayıldığını söyler. Cihanı tutan bir haber de böyle her yana ulaşmıştır. Atasözü yayılmanın yolunu, deyim ulaştığı genişliği anlatır.