Anlamı
1) bir noktayı hat biçiminde çeşitli yönde uzatmak:
'Yerlerinden kalkıp duvara bir çizgi çekmişler.' -N. F. Kısakürek. 2) mec. bitirmek, sona erdirmek:
'Tüm Müslümanlar aralarındaki kızgınlıklara, kinlere, o gün bir çizgi çekeceklerdi.' -H. Taner.
Detaylı Açıklama
Çizgi çekmek iki anlamda kullanılır. Birincisi bir noktayı hat biçiminde çeşitli yönde uzatmaktır; kalem, tebeşir ya da boyayla bir yüzeye düz ya da eğri bir hat çizilir. Çizgi bir kâğıda, bir duvara, bir tahtaya ya da yere çekilebilir. İkinci anlam mecazdır: bitirmek, sona erdirmek. Bir kavga, bir küslük, bir alışkanlık ya da bir dönem bu anlamda kapanır. Mecaz anlamda bitirilen şey yönelme ekiyle anılır: geçmişe, kavgaya, borçlara bir çizgi çekmek. Bitirme kararını veren bir kişi, iki taraf ya da bir topluluk olabilir. Kalıp bir barışma, bir vazgeçiş ya da yeni bir başlangıç anlatılırken geçebilir. Bir yüzey anılıyorsa çizim, bir ilişki ya da bir süreç anılıyorsa bitiriş kastedilir.
Örnek Cümleler
- Öğretmen, tahtaya iki şehir arasındaki yolu gösteren eğri bir çizgi çekip yanına mesafeyi yazdı.
- Yıllardır küs olan iki kardeş, babalarının cenazesinde barışıp aralarındaki eski hesaplara bir çizgi çekti.
- Doktorun uyarısından sonra Murat, gece yarısı atıştırmalarına bir çizgi çekip akşam yemeğini erkene aldı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Kısakürek'in cümlesi birinci anlamdadır: yerlerinden kalkıp duvara bir çizgi çekmişler. Taner'in cümlesi ise mecazdır: aralarındaki kızgınlıklara, kinlere, o gün bir çizgi çekeceklerdi. İlkinde duvar, ikincisinde kızgınlıklar çizginin çekildiği yer olur.
Son vermek de bitirmek, sona erdirmektir; anlamı çizgi çekmenin mecaz anlamıyla örtüşür. Çizgi çekmek ise bu bitirişi bir hesabın altına çizilen çizgiyle gözde canlandırır. Ayrıca ilk anlamında somut bir çizim işini de anlatır.
Bu atasözü, geçmişte kalan olayların üzerinde durulmasında bir yarar olmadığını söyler. Eski bir kavgaya çizgi çeken kişi de o olayları geride bırakır. Atasözü bir öğüt verir; deyim bu öğüde uyulduğunda yapılan işi anlatır.