Anlamı
yersiz ve saçma sözler karşısında söylenen bir söz.
Detaylı Açıklama
Dam üstünde saksağan, vur beline kazmayı, yersiz ve saçma sözler karşısında söylenen bir sözdür. Biri konuyla ilgisiz ya da anlamsız bir şey söyler, dinleyen de bu kalıpla karşılık verir. Söz bir cevap işlevi görür; kendi başına bir bilgi bildirmez. Konuşan böylece karşısındakinin sözünü ciddiye almadığını gösterebilir. Yersiz söz bir sohbette, bir pazarlıkta, bir toplantıda ya da bir aile sofrasında söylenmiş olabilir. Saçmalık sözün içeriğinde de, söylendiği yerde de olabilir: doğru bir bilgi bile konu dışıysa yersiz kalır. Karşılık verenin öfkeli mi eğlenmiş mi olduğunu söz söylemez; bunu ses tonu belli eder. Söz bir kişinin genel tavrını değil, belli bir anda söylenmiş bir sözü karşılar.
Örnek Cümleler
- Kira artışını konuşurken ev sahibi birden komşunun kedisinin tüylerinden söz etmeye başladı; dam üstünde saksağan, vur beline kazmayı.
- Maçın neden kaybedildiği sorulunca antrenör stadın otoparkındaki çukurları anlattı; dam üstünde saksağan, vur beline kazmayı.
- Karnesini soran babasına çocuk okul kantininde satılan yeni gofretten bahsetti; dam üstünde saksağan, vur beline kazmayı.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Sözün iki yarısı arasında anlamca bir bağ yoktur: damdaki kuş ile bele vurulan kazma birbirini tutmaz. Kalıbın kendisi de bağsız bir söyleyiştir. Karşılık verilen sözün bağsızlığı bu yolla gösterilir.
Yabana söylemek, saçma sözler söylemek, boşa konuşmaktır. Dam üstünde saksağan ise böyle sözleri duyan kişinin ağzından çıkar. Biri saçma konuşanın davranışını, öteki dinleyenin o konuşmaya verdiği cevabı anlatır; iki kalıp aynı sahnenin iki tarafındadır.
Bu atasözü, her sözün yerinde ve zamanında söylenmesi gerektiğini, yersiz sözlerin büyük zararlara yol açabileceğini söyler. İkisinin ortak konusu uygunsuz konuşmadır. Vakitsiz öten horoz böyle bir sözün doğurabileceği zarara, dam üstünde saksağan ise o söz karşısındaki anlık tepkiye bakar.