Anlamı
kötü huyu, aksiliği depreşmek, inatlaşmak:
'Tutarsa onun bir damarı, yıkar adamın başına çadırı.' -O. C. Kaygılı.
Detaylı Açıklama
Damarı tutmak, bir kişinin kötü huyunun, aksiliğinin ya da inatçılığının aniden depreşmesi anlamında kullanılır. Bu sözde geçici ama güçlü bir huysuzluk yükselişi vardır. Kişi her zaman böyle davranmayabilir; fakat belli bir anda tersliği tuttuğunda onunla anlaşmak zorlaşır. Bu yüzden deyim, mizaçtaki problemli yönün beklenmedik biçimde öne çıkmasını anlatır. Günlük dilde aile içi konuşmalarda, komşuluk ilişkilerinde ve iş hayatında oldukça doğal durur. Söze hafif bir yakınma ve önceden bilinen bir tecrübenin ağırlığı eşlik eder. İnsanlar, karşı tarafın huyunu bildikleri için tepkinin nereden geldiğini de sezerler. Deyim tam olarak bu tanıdık ama bunaltıcı aksilik anını resmeder. Bir kişiyi idare etmenin zorlaştığı kısa ama yıpratıcı anlar için çok yerinde bir ifadedir.
Örnek Cümleler
- Sabah sabah damarı tuttu, en ufak söze bile ters cevap verdi.
- Patronun sabah erkenden damarı tutarsa bütün ofisin havası bozuluyor, kimse konuşamıyor.
- Onun damarı bir kere tutunca konuyu uzatmamak ve susmak en akıllıca iş oluyor.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü bu deyim kalıcı karakter yargısından çok, belli anlarda ortaya çıkan sertleşmeyi öne çıkarır. Kişi o anda inatlaşır, aksileşir ve çevresini zorlar; sonra yeniden eski hâline dönebilir.
En çok kişinin huyunun yakından bilindiği aile, arkadaşlık ve iş çevrelerinde duyulur. Çünkü bu deyimin etkisi, muhatabın bu aksilik hâlinin yeni değil, tanıdık bir durum olduğunun bilinmesinden gelir.
Damarı kabarmak daha geniştir; olumlu ya da olumsuz pek çok duygu için kullanılabilir. Damarı tutmak ise daha dar ve daha olumsuz bir söyleyiştir; özellikle aksi, ters ve inatçı tavrın öne çıkmasını anlatır.