Anlamı
gelişigüzel konuşmak, rastgele konular üzerinde konuşmak:
'Kahveler içilip dereden tepeden konuştuktan sonra yataklara kavuştuk.' -O. Kemal.
Detaylı Açıklama
Dereden tepeden konuşmak, belli bir konu düzeni olmadan, gelişigüzel biçimde oradan buradan söz açmak anlamında kullanılan canlı bir deyimdir. Konuşmanın bir hedefi, düzeni ya da belirli merkezi yoktur; söz bir dereden bir tepeye atlar gibi dağınık ilerler. Bu yüzden deyimin içinde hafif bir başıboşluk ve sohbet rahatlığı vardır. Bazen dost meclislerinde hoş bir dağınıklığı anlatır, bazen de gereksiz gevezeliği eleştirmek için kullanılır. Yani tonunu bağlam belirler. Ciddi bir meseleyi konuşmak gerekirken dereden tepeden konuşulması olumsuz sayılabilir; ama uzun bir akşam sohbetinde bu durum doğal da karşılanabilir. Deyim, konu bütünlüğü olmayan konuşmanın akışını resim gibi gösterir. Deyim, konuya odaklanamayan, sağa sola savrulan ve asıl meseleyi kuramayan dağınık konuşmayı gösterir.
Örnek Cümleler
- Çaylar gelince dereden tepeden konuşup güzel bir sohbetle geceyi uzattılar.
- Asıl meseleyi açmak yerine saatlerce yine dereden tepeden konuşmaya başladı.
- Toplantıda iş konuşulacak sanmıştık ama herkes saatlerce dereden tepeden konuştu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Hayır, her zaman olumsuz değildir. Samimi ortamlarda keyifli sohbeti anlatabilir; ancak ciddiyet beklenen yerde dağınık konuşmayı eleştirmek için de kullanılabilir. Her zaman değil; bazen sadece dağınık bir anlatım olabilir, ama çoğu kez eleştiri yönü ağır basar.
Dere ve tepe gibi birbirinden uzak yer adlarının birlikte kullanılmasıdır. Bu karşıtlık, konuşmanın konudan konuya sıçrayan dağınık yapısını somutlaştırır. Canlılık, bir konudan öbürüne sıçrayan dağınık söyleyişin yer şekilleriyle resmedilmesinden gelir.
Asıl meseleye girilmesi gerekirken lafın sürekli başka yerlere kaydığı anlarda eleştiri tonuna bürünür. Böyle durumlarda ciddiyetsizlik ve oyalanma duygusu öne çıkar. Konuşan kişi asıl meseleden uzaklaştığında, muhatabı yorduğunda ve bağ kuramadığında eleştiri tonu belirginleşir.