Anlamı
insan görünüşte büyük olmakla akıl büyük olmaz, bir akıllı birçok az akıllıyı arkasından sürükler.
Detaylı Açıklama
Deve büyüktür amma beşini bir eşek yeder atasözü, görünüşteki büyüklükle aklın büyüklüğünü birbirinden ayırır. Sözlüğe göre insanın görünüşte büyük olması, aklının da büyük olduğunu göstermez. Atasözünün ikinci yarısı bundan bir sonuç çıkarır: bir akıllı, birçok az akıllıyı arkasından sürükler. Amma bağlacı iki yargıyı karşı karşıya koyar. Söz bir topluluğun içinde öne çıkan akıllı birinden söz ederken kurulur. İri yapılı, gösterişli birine bel bağlayanı uyarmak için de söylenir. Görünüşteki büyüklük bir boy, bir unvan, bir servet ya da bir kalabalık olabilir. Atasözüne göre bunların hiçbiri tek başına aklı büyütmez. Arkasından sürüklenenler bir ekip, bir sınıf, bir yol arkadaşlığı ya da bir köy halkı olabilir. Sözlük bu sürüklemenin iyi mi kötü mü sonuçlandığını söylemez.
Örnek Cümleler
- İri yarı yolcular kar içinde şaşırınca ufak tefek rehber hepsini peşine takıp köye indirdi; deve büyüktür amma beşini bir eşek yeder.
- Unvanlı müdürler toplantıda bir karara varamadı; genç bir mühendisin planını duyunca hepsi ona uydu; deve büyüktür amma beşini bir eşek yeder.
- Sınıfın en iri çocukları kavgayı bırakmadı; minik Ayşe oyun önerince hepsi peşine düşüp onun kurallarıyla oynadı; deve büyüktür amma beşini bir eşek yeder.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Deve görünüşte büyük olanı, eşek ise birçoklarını arkasından sürükleyen akıllıyı karşılar. Sözlük açıklaması bu iki tarafı insan üzerinden kurar. Beş sayısı, tek bir akıllının arkasından giden az akıllıların çokluğunu gösterir.
Görünüşe aldanma, yalnızca dış görünüşe bakarak yargıya varmanın insanı yanıltabileceğini söyler. Deveyle eşeği yan yana koyan atasözü de iri görünüşü akılla bir tutmaz. Ayrıca bir sonuç ekler: küçük görünen akıllı, büyük görünen birçok kişiyi peşinden götürebilir.
Bu atasözü akıllı olmanın yaşla ilgisi olmadığını, bazı küçüklerin büyüklerden daha akıllı olabileceğini söyler. Deve büyüktür amma beşini bir eşek yeder ise aklı yaşa değil, görünüşteki büyüklüğe karşı koyar. İki sözde de büyük sayılan, akılda küçüğün gerisinde kalabilir.