Anlamı
zarara uğramak, harap olmak:
'Yangın çıkıp da okul büyük ölçüde dokunca görünce Galatasaray Lisesi buraya taşınmıştır.' -S. Birsel.
Detaylı Açıklama
Dokunca görmek, zarar görmek, harap olmak ya da bir olayın yıkıcı etkisine uğramak anlamında kullanılan eski ve edebî tınısı bulunan bir deyimdir. Günlük konuşmada çok sık duyulmasa da yazılı anlatımda ya da eski üsluplu sözlerde güçlü bir etki bırakır. Buradaki vurgu, küçük bir sarsıntıdan çok gözle görülür bir bozulma ve zarar üzerinedir. Bir bina yangında, bir eşya darbede, bir düzen de ağır bir olay karşısında dokunca görebilir. Böylece deyim yalnız maddi hasarı değil, bazen düzenin ve işleyişin bozulmasını da anlatır. Söze hafif tarihî bir hava verir ve anlatımı sıradan “zarar gördü” cümlesinden daha canlı kılar. Bu nedenle özellikle yıkım, tahrip ve kayıp anlatılarında dikkat çekici bir kullanım oluşturur.
Örnek Cümleler
- Yangında depo öyle ağır dokunca gördü ki aylarca tamir edilip kullanılamadı.
- Eski konak yılların ihmaliyle dokunca görmüş bir hâlde ayakta kalmıştı.
- Sel basınca küçük dükkân ciddi biçimde dokunca gördü ve günlerce açılamadı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü çağdaş konuşmada daha çok zarar görmek ya da harap olmak denir. Dokunca görmek ise daha eski, yazı dili ağırlıklı bir söyleyiştir. Bu yüzden söz, yalnız ne olduğunu değil, hangi duyguyla ve hangi ilişkide kullanıldığını da birlikte düşündürür.
En doğal kullanım maddi zarar içindir; fakat mecazen bir düzenin ya da kurumun ağır sarsıntı yaşaması için de söylenebilir. Bu yüzden söz, yalnız ne olduğunu değil, hangi duyguyla ve hangi ilişkide kullanıldığını da birlikte düşündürür.
Zarar görmek daha nötrdür. Dokunca görmek ise hasarın daha belirgin ve anlatımın daha edebî hissedildiği durumlarda güçlü durur. Bu yüzden söz, yalnız ne olduğunu değil, hangi duyguyla ve hangi ilişkide kullanıldığını da birlikte düşündürür.