Atasözü neden eksikliği doğrudan istekle bağlar?

Çünkü insan elinde olmayanı daha çok düşünür. Yoksunluk, hayali ve arzu miktarını doğal olarak büyütür. Yoksunluk, hayali ve arzu miktarını doğal olarak büyütür; insan elinde olmayanı daha çok düşünür.

Buradaki bez sözcüğü neden önemlidir?

Bez, gündelik ihtiyaçların simgesidir. Böylece söz, eksikliğin soyut değil, hayatın içinden bir ihtiyaç üzerinden anlatılmasını sağlar. Eksikliğin soyut değil, hayatın içinden somut bir ihtiyaç üzerinden anlatılmasını sağlar.

Bu söz küçümseyici mi yoksa anlayışlı mı duyulur?

Bağlama göre ikisi de olabilir. Hafif nükte taşısa da çoğu zaman insanın mahrumiyetini anlayan bir gözlem gibi kullanılır. Hafif nükte taşısa da çoğu zaman insanın mahrumiyetini anlayan şefkatli bir gözlem gibi duyulur.

Donsuzun Gönlünden Dokuz Top Bez Geçer Ne Demek?

Anlamı: bir şeyden yoksun olan kişinin gönlünden hep o şeyden bol bol edinmek geçer.

Donsuzun gönlünden dokuz top bez geçer atasözü, bir şeyden yoksun olan kişinin aklından hep o şeyin bolunu geçirmek isteyeceğini anlatır. Yani eksiklik, arzuyu büyütür; kişi elinde olmayanı küçük miktarda değil, çoğu zaman bolca hayal eder. Buradaki bez, ihtiyaç duyulan somut şeyin örneğidir; asıl anlatılan ise insanın mahrum kaldığı şeye karşı duyduğu güçlü istektir. Bu atasözü yoksulluk, eksiklik ve imkânsızlık içindeki insanların hayallerini anlatırken çok yerinde durur. Aynı zamanda insan tabiatına dair ince bir gözlem taşır: olmayan, gözde büyür. Kısacası söz, ihtiyaç içindeki kimsenin gönlünde ölçülü istek değil, bolluk hayali dolaştığını anlatan canlı ve hafif nükteli bir halk yargısıdır. Bu yüzden atasözü, kısa yapısına rağmen yalnız bir yargı vermez; davranışın sonucunu ve hayat içindeki ölçüyü birlikte düşündüren yerleşik bir gözleme dönüşür.

Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü