Bu deyimde yalnız utanmak mı anlatılır?

Hayır, yalnız utanmak değil, davranışı toplumsal ölçüye göre düzeltmek anlatılır. Kişiden hem sözünü hem tavrını toparlaması beklendiği için deyim daha geniş bir terbiyeyi çağırır. Bu yüzden içte kalan bir mahcupluktan çok, dışarı yansıyan bir düzelme beklenir.

Daha çok kim kime söyler?

Çoğu zaman büyükten küçüğe, otorite konumundaki kişiden sınırı aşana söylenir. Bu yüzden deyimin içinde hem uyarı hem de terbiye verme tonu birlikte bulunur. Aile içinde, okulda ya da hiyerarşinin hissedildiği ortamlarda daha doğal duyulur.

Edep yahu sözüyle nasıl bir yakınlığı vardır?

Edep yahu daha kısa ve çıkışma gibi duyulur; edebini takınmak ise kişiden davranışını toparlamasını açıkça isteyen daha kurulu bir ifadedir. İkisi de sınırı hatırlatır. Ancak biri ani ikaz, öteki ise davranışı düzeltmeye dönük daha açık bir çağrı niteliği taşır.

Edebini Takınmak Ne Demek?

Anlamı: edepli davranmaya başlamak.

Edebini takınmak deyimi, bir kişinin daha ölçülü, daha saygılı ve daha terbiyeli davranmaya başlamasını anlatır. Genellikle taşkın, kaba ya da sınırı aşan bir tavrın ardından söylenir ve kişiden kendini toparlaması beklenir. Buradaki takınmak fiili, sanki üstüne uygun bir hâl giyinmek gibi davranışını düzene sokmayı hissettirir. Deyim bu yüzden yalnız utanmayı değil, bilinçli biçimde usulüne uygun davranmaya yönelmeyi de anlatır. Ev içi konuşmalarda, büyük küçüğe hitabında ya da terbiyesiz bulunan bir davranışa tepki gösterilirken sık kullanılır. Kısacası edebini takınmak, kişinin tavrını çizgiye çekmesidir. Haddi bilmeyi öne çıkarır. Taşkınlığı bastırır. Saygı sınırını geri getirir. Görgü beklentisini açık eder. Söz çoğu zaman yalnız anlık bir susmayı değil, davranışın bütünüyle toparlanmasını ister. Bu yüzden azardan çok, sınırı yeniden kuran bir terbiye çağrısı gibi işitiriz.

Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü