Bu atasözü yanlış anlamanın hangi türünü hedef alır?

Basit duymama hâlini değil, anlam bağının tamamen kopmasını hedef alır. Yani söylenenle verilen tepki arasında neredeyse ortak bir zemin kalmadığında kullanılır. Bu yüzden sıradan dalgınlıktan daha ileri bir alakasızlık hissi taşır.

Mizah ile sitem arasındaki tonu nasıl değişir?

Dost meclisinde gülerek söylendiğinde hafif mizah olur. Tartışma sırasında söylendiğinde ise karşı tarafın alakasızlığını küçümseyen daha sert bir siteme dönüşür. Ton değişse de özünde, söylenenle alınan cevabın birbirini tutmadığı vurgusu korunur.

Efendime söyleyeyim ifadesiyle neden yalnızca biçimce yakın görünür?

İkisinde de efendi sözü geçer ama işlevleri bambaşkadır. Efendime söyleyeyim konuşmayı sürdürme ve örnek verme ifadesidir; bu atasözü ise alakasızlığı eleştirir. Benzerlik yalnız söz yüzeyindedir, kullanım niyeti ve etkisi tamamen ayrıdır.

Efendim Nerede, Ben Nerede? Ne Demek?

Anlamı: ben ne diyorum, siz ne diyorsunuz.

Efendim nerede, ben nerede? atasözü, konuşulan şeyle verilen cevabın ya da kurulan bağlantının birbirinden bütünüyle kopuk olduğunu anlatır. Kişi “ben başka şey söylüyorum, sen bambaşka yerdesin” demek isterken bu söze başvurur. Bu nedenle atasözünün içinde hem şaşkınlık hem de hafif sitem vardır. Bazen mizahla, bazen can sıkıntısıyla söylenir; bağlamına göre sertleşebilir. Özellikle yanlış anlayan, konuyu alakasız yere çeken ya da söyleneni çarpıtan birine karşı yerini bulur. Kısacası bu atasözü, sözle cevabın birbirini tutmadığını belirtir. Anlama kopukluğunu görünür kılar. Muhatabın alakasızlığını açığa çıkarır. Sitemi büyütür. Diyalogdaki kopmayı tek cümlede toplar. Bu yüzden yalnız yanlış cevabı değil, iletişimin büsbütün raydan çıktığı anı işaret eden keskin bir tepki sözüdür.

Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü