El Pençe Divan Ne Demek?
Anlamı: 1) saygı gösterilen kimse karşısında el kavuşturmuş bir biçimde: 'Doğruldu, el pençe divan durdu, başını önüne eğdi.' -P. Safa. 2) aşırı saygı göstererek: 'Dayımı el pençe divan karşılar, ne yiyip ne içeceğini sormazdı, çünkü bilirdi.' -A. Boysan.
El pençe divan deyimi, saygı gösterilen birinin karşısında ellerini önde birleştirip hazır vaziyette durmayı anlatır. Bu duruş, yalnız bedensel bir biçim değil, aynı zamanda aşırı saygı, çekinme ve dikkat hâlidir. Deyim kimi zaman geleneksel terbiye ve resmiyet duygusunu taşırken, kimi zaman da birine gereğinden fazla boyun eğmeyi sezdirir. Bu yüzden cümlenin tonuna göre hem övgü hem hafif eleştiri içerebilir. Özellikle eski konak düzeni, büyük küçük ilişkisi, resmî kabul sahneleri ya da patron karşısında susup bekleme hâli anlatılırken çok yerinde durur. Söz yalnız bir beden biçimini değil, kişinin kendini geri çekip karşısındakine alan açtığı ruh hâlini de verir. Kısacası el pençe divan, bir kimsenin karşısında bedenen ve ruhen dikkat kesilmiş, saygısını görünür kılmış duruşu anlatan çok canlı bir deyimdir.
Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü