Atasözü insan ilişkilerinin hangi yönünü eleştirir?

İlgiyi ve saygıyı kişinin özüyle değil getirdiği şeyle ölçen yaklaşımı eleştirir. Böylece menfaatin ilişkileri nasıl şekillendirdiğini görünür kılar açıkça ve sözü sertleştirir daha da fazla.

Söz yalnız misafirlik için mi geçerlidir?

Misafirlik en belirgin alandır ama daha geniştir. Hediye, çıkar, aracılık ve menfaatin etkili olduğu pek çok sosyal durumda rahatça kullanılabilir bugün ve anlamını korur bütünüyle.

Atasözü neden gerçekçi ama biraz acıdır?

Çünkü insanların her zaman eşit ve saf niyetle davranmadığını söyler. Kimi zaman ilgi, doğrudan kişiye değil onun getirdiği faydaya yönelir belirgin biçimde ve bunu açık eder.

Eli Boşa ‘ağa Uyur’ Derler; Eli Doluya ‘ağa Buyur’ Derler Ne Demek?

Anlamı: armağansız gelen kişiye yüz verilmez, armağanla gelen kişi ise güler yüzle ve saygı ile karşılanır.

Eli boşa ‘ağa uyur’ derler; eli doluya ‘ağa buyur’ derler atasözü, armağansız gelen kişiye pek yüz verilmediğini, eli dolu gelenin ise güler yüz ve saygıyla karşılandığını anlatır. Atasözü insan ilişkilerindeki çıkar gölgesini ve görgü ile menfaatin iç içe geçebildiği alanları açıkça gösterir. Burada ağa sözü güç ve saygınlık konumunu temsil ederken, asıl belirleyici olan gelen kişinin ne getirdiğidir. Söz, insanların her zaman eşit mesafede ve temiz niyetle davranmadığını sert biçimde hatırlatır. Bu yüzden toplumsal ilişkilerde menfaatin nasıl çalıştığını göstermesi bakımından hâlâ canlıdır. Kısacası bu söz, toplumda ilgi ve saygının bazen kişiden çok getirdiği şey üzerinden şekillenebildiğini anlatan gerçekçi bir atasözüdür.

Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü