Anlamı
1) her zaman kolayca alınıp yararlanılabilecek yerde ve yakınlıkta (olmak):
'Elinin altındaki asker pek azdı.' -Ö. Seyfettin. 2) hazırda bulundurmak:
'Bütün belgelerin elimin altında olduğunu söylüyordum.' -M. İzgü.
Detaylı Açıklama
Elinin altında olmak iki anlamda kullanılır. Birincisi, bir şeyin ya da birinin her zaman kolayca alınıp yararlanılabilecek bir yerde ve yakınlıkta bulunmasıdır: bir alet, bir kitap, bir yardımcı ya da bir birlik elin altındadır. İkincisi, bir şeyi hazırda bulundurmaktır: belgeler, ilaçlar ya da gerekli bilgiler gerektiğinde kullanılmak üzere elin altında tutulur. Görüntü bir masa başından ya da bir tezgâhtan gelir: el uzanınca şeye değer, kalkıp aramaya gerek kalmaz. Kalıp bir düzeni, bir hazırlığı ya da bir gücü anlatabilir; bir komutanın askerleri de elinin altında olabilir. Kimin elinin altında olduğu iyelik ekinden anlaşılır: elimin altında. Kalıp bir güvenceyi, bir rahatlığı ya da bir hazırlıklı oluşu dile getirebilir.
Örnek Cümleler
- Yaşlı terzi, makasını ve iğnelerini hep elinin altında tutar, bir an bile aramazdı.
- Duruşmadan önce avukat, bütün belgelerin elinin altında olduğundan emin olmak için dosyayı iki kez gözden geçirdi.
- Sel gecesi elinin altında yalnız birkaç kişi olan muhtar, köyün yaşlılarını tek tek taşıdı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Ö. Seyfettin'in cümlesi şöyledir: Elinin altındaki asker pek azdı. Burada kalıp ilk anlamdadır; yararlanılabilecek kişiler yakındadır, ama sayıları azdır. M. İzgü'nün cümlesinde ise belgeler elin altındadır; bu, ikinci anlam olan hazırda bulundurmaktır.
Hazırda olmak, yararlanılabilecek bir durumda, el altında olmaktır; sözlük bu deyimi doğrudan el altı görüntüsüyle açıklar. Elinin altında olmak ise yakınlığı da anlatır ve iyelik ekiyle bir kişiye bağlanır.
Atasözüne göre sevdiği şeyden yoksun kalmak istemeyen kişi, onu sağlayacak araçları eli altında bulundurmalı ve bunun sıkıntısına katlanmalıdır. Kalıbın ikinci anlamı da böyle bir hazırlıktır. Atasözü hazırlığın bedelini de hatırlatır.