Anlamı
herhangi bir isteğinin yapılmamasından sonra ilenmek:
'Altı mikrobun canını daha cehenneme göndermeden gidersem emdiğim helal süt haram olmaz mı?' -H. Taner.
Detaylı Açıklama
Emdiği süt haram olmak, bir isteği yerine getirilmeyen kişinin ilenmesini anlatır. Sözlük süt sözcüğünün önüne helal sıfatını da koyar: emdiği helal süt haram olmak. Görüntü anne sütünden gelir; helal süt, gönül rızasıyla verilmiş süttür. Onun haram olması, verilen emeğin bağışlanmaması gibi düşünülür. Söz bu yüzden ağır bir ilenme taşır ve bir annenin ya da bir büyüğün ağzından çıkabilir: emdiğin süt haram olsun. Söz yalnız başkasına değil, konuşanın kendisine de yöneltilebilir. Tanımdaki herhangi bir isteğinin sözü, ilenmenin büyük ya da küçük bir kırgınlıktan doğabileceğini gösterir. Söz bir öfkeyi, derin bir kırgınlığı ya da sarsılmaz bir kararlılığı dile getirir. Konuşanın kırgınlığı süt görüntüsüyle dile gelir; söz bu yüzden sert duyulur.
Örnek Cümleler
- Oğlu bayramda bile ziyarete gelmeyince yaşlı kadın telefonu kapatırken ilendi: emdiğin süt haram olsun!
- Söz verdiği hâlde düğüne gelmeyen yeğenine teyzesi kırgın bir sesle çıkıştı: emdiğin süt haram olsun.
- Baba evini satmamaları için yalvardığı oğulları evi satınca yaşlı anne ilendi: emdiğiniz helal süt haram olsun.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Cümle şöyledir: Altı mikrobun canını daha cehenneme göndermeden gidersem emdiğim helal süt haram olmaz mı? Konuşan sözü kendisi için kullanır. Bir görevi yarım bırakmayı kendine yakıştırmaz ve bunu ağır bir yeminle dile getirir.
Helal süt emmek, doğruluktan ayrılmamaktır; dürüst bir kişiyi över. Emdiği sütün haram olması ise isteği yerine getirilmeyen birinin ilenmesidir; tanımı doğruluktan söz etmez. Aynı görüntü birinde bir erdemi, ötekinde bir ilenmeyi dile getirir.
Bela okumak, birine ilenmektir; her türlü ilenmeyi kapsar. Emdiği süt haram olmak ise ilenmeyi bir isteğin yerine getirilmemesine bağlar ve anne sütü görüntüsüyle ona bir ağırlık katar.