Anlamı
konuşma sırasında, beklenilmedik anda, ortama uygun hoş, nükteli veya ilginç söz söylemek.
Detaylı Açıklama
Espri patlatmak, konuşma sırasında, beklenilmedik anda, ortama uygun hoş, nükteli veya ilginç söz söylemek anlamındadır. Espri, nükteli söz, şaka demektir; patlatmak fiili ise sözün ani ve etkili bir biçimde ortaya çıkışını anlatır, tıpkı bir anda patlayan bir şey gibi. Tanım dört koşul sayar: söz bir konuşmanın içinde söylenir, beklenmedik bir anda gelir, ortama uyar ve hoş, nükteli ya da ilginçtir. Kalıp çoğul nesneyle de kurulabilir: art arda espriler patlatmak. Bir sofra sohbetinde, bir toplantının gergin bir anında, bir derste ya da bir televizyon programında geçebilir. Konuşan bir hayranlığı, bir takdiri dile getirebilir; kimi zaman da hafif bir alayı: yine espri patlattı.
Örnek Cümleler
- Toplantıda bütçe kesintileri konuşulurken müdür, kahve makinesinin de tasarruf listesine girdiğini söyleyerek bir espri patlattı ve gerginlik dağıldı.
- Düğün sofrasında damadın amcası, gelinle damadın tanışma hikâyesine dair öyle bir espri patlattı ki salon kahkahaya boğuldu.
- Sınavdan önce herkes sessizce beklerken sınıfın en sessiz öğrencisi Ece'nin patlattığı espri, gözetmen hocayı bile güldürdü.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Nükte yapmak, nükteli söz söylemektir; deyim sözün inceliğine bakar ve bir an ya da ortam koşulu koymaz. Espri patlatmanın tanımı ise sözü konuşmanın akışına, beklenmedik bir ana ve ortama bağlar. Biri sözün niteliğini, öteki onun söylendiği anı ve etkisini öne çıkarır.
Laf yakıştırmak, konuşma sırasında yerinde söz söylemek, gerekeni ifade etmektir. Espri patlatmak da ortama uygun bir söz gerektirir; ikisinde de söz yerini bulur. Ama laf yakıştırmak güldürmeyi şart koşmaz, espri ise tanımı gereği hoş, nükteli ya da ilginç bir sözdür.
Latife latif gerek, şaka yaparken bile incelikten ayrılmamak gerektiğini söyler. Espri patlatmanın tanımındaki ortama uygun sözü ise esprinin o ana ve oradakilere uymasını anlatır; incelik koşulu atasözünün öğüdüdür. Atasözü nasıl şaka yapılması gerektiğini söyler, kalıp şakanın söylenişini adlandırır.