Anlamı
birinden yardım istememek, gönül borcu olmamak, boyun eğmemek:
'Ben kimseye eyvallah etmeyeceğim, dedi. Bir gece amcasının konağından kaçtı.' -Ö. Seyfettin.
Detaylı Açıklama
Eyvallah etmemek, birinden yardım istememek, gönül borcu olmamak, boyun eğmemek anlamındadır. Tanım üç tutum sayar: yardım istememek, minnet altına girmemek ve boyun eğmemek. Üçünün ortak noktası kişinin bağımsızlığını korumasıdır. Eyvallah bir kabul ve teşekkür ünlemidir; kalıpta ise bir sözcüğün ağza alınması değil, tanımdaki tutumlar anlatılır. Kalıp bir gururu, bir onuru ya da bir inadı anlatabilir. Zor durumda olduğu hâlde akrabalarından yardım istemeyen birini, güçlü birinin buyruğuna girmeyen bir esnafı ya da kendi yolunu kendi açan bir genci anlatabilir. Kalıp bir kararlılık bildirimi olarak da söylenebilir: kimseye eyvallah etmem. Kime eyvallah edilmediği yönelme ekiyle anılır. Kalıbın öznesi bağımsızlığını koruyan kişidir; eyvallah edilmeyen ise yardımı ya da buyruğu sunan kişidir.
Örnek Cümleler
- Fabrikası batan Halil Bey, zengin kayınbiraderinin uzattığı parayı geri çevirdi; kimseye eyvallah etmedi.
- Mahallenin kabadayısı kendisinden haraç isteyince genç fırıncı başını eğmedi, kimseye eyvallah etmeyeceğini söyledi.
- Üniversiteyi burs almadan, gece işlerde çalışarak bitiren Zeynep, okul boyunca kimseye eyvallah etmedi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Cümle şöyledir: Ben kimseye eyvallah etmeyeceğim, dedi. Bir gece amcasının konağından kaçtı. Kişi önce kararını sözle bildirir, sonra konaktan kaçarak onu uygular. Kaçış, amcasının yanında kalmamanın, ona boyun eğmemenin bir yolu olarak anlatılır.
Eyvallahı olmamak bir durumu anlatır: kişinin kimseye minnet borcu yoktur. Eyvallah etmemek ise bir davranışı, yardım istememeyi ve boyun eğmemeyi anlatır. Biri kişinin bağımsız durumunu, öteki bu durumu koruyan tutumu adlandırır.
Atasözü, herkesten yardım istenmeyeceğini, istense de alınamayacağını söyler. Eyvallah etmeyen kişi ise bu sınırı en uca taşır: o kimseden yardım istemez. Atasözü yardımın kimden istenebileceğini tartar; kalıp yardım istememeyi bir tutum olarak anlatır.