Anlamı
iri, büyük:
'Bu elleri güzel, yüzü çirkin delikanlı, ilk defa, gözleri fal taşı gibi açık, ruhundan bir ses koparabildi.' -N. F. Kısakürek.
Detaylı Açıklama
Fal taşı gibi sözü, özellikle gözlerin normalden fazla açıldığını, kişinin şaşkınlık, korku, hayret ya da beklenmedik bir durum karşısında adeta donup kaldığını anlatır. Kaynak örnekte olduğu gibi en yaygın kullanım gözler içindir; ancak bu benzetme bazen yüz ifadesindeki ani açılmayı da destekler. Sözün gücü, duyguyu soyut açıklamak yerine somut bir görüntüyle vermesidir. Gözler fal taşı gibi açıldı dendiğinde, yalnız bakışın büyüklüğü değil, o anda yaşanan iç sarsıntı da hissedilir. Bu yüzden anlatı dilinde, romanda ve gündelik konuşmada çok canlı durur. Kısa bir benzetmeyle hem beden tepkisini hem duygusal çarpılmayı birlikte gösterebildiği için etkili ve kolay hatırlanan bir deyimdir; sahneyi hızla kurar.
Örnek Cümleler
- Haberi duyunca gözleri fal taşı gibi açıldı, uzun süre konuşamadı.
- Kapıda polisi görünce çocukların hepsi fal taşı gibi bakakaldı.
- Fiyat etiketini görünce adamın gözleri fal taşı gibi açıldı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
En sık şaşkınlık, korku, hayret ve anlık dehşet duygularını taşır. Çünkü gözün birden büyümesi, insan bedeninin beklenmedik durum karşısındaki doğal tepkisini görünür hâle getirir burada.
Çünkü göz, şaşkınlık ve korkuyu en hızlı ele veren organdır. Bu deyim de duyguyu uzun uzun anlatmak yerine bakışın fiziksel değişimini öne çıkararak etki yaratır.
Evet, anlam bağı çok güçlü değildir; daha çok aynı kelime kökünü paylaşırlar. Fal taşı gibi, gözlerin biçimini anlatan canlı bir benzetmedir; fal açmak ise yorum ve kehanet eylemidir.