Anlamı
göz boyacılığı, suçu, kötü niteliği veya gizli niyeti ortaya çıkmak:
'İnsana güzel gibi gelen, foyasını ancak gözle görülür şeklin içinde belli eden bir âlemdedirler.' -S. F. Abasıyanık.
Detaylı Açıklama
Foyasını belli etmek, kişinin göz boyacılığının, suçunun, kötü niteliğinin ya da gizli niyetinin davranışlarıyla ortaya çıkması anlamına gelir. Bu deyim, tam anlamıyla foyası meydana çıkmak kadar gecikmiş bir sonucu değil, kişinin kendini ele vermeye başladığı anları anlatır. Bu yüzden söz, küçük tavırların büyük gizleri açığa vurduğu durumlarda çok yerindedir. Deyimin gücü, içte saklanan niyetin dışarıya sızmasını somut ve alaycı biçimde gösterebilmesindedir. İnsan bazen bir bakışla, bazen bir cümleyle, bazen de tutarsız bir davranışla foyasını belli eder. Söz, gizli tarafın kontrolsüz biçimde görünmesini anlatan canlı ve güçlü bir deyimdir. Erken işaretleri fark eden çevre bu yüzden sözü hemen devreye sokar. Böylece deyim, davranış ile karakter arasındaki bağı açığa vuran uyarıcı bir ton taşır.
Örnek Cümleler
- Daha ilk pazarlıkta açgözlülüğüyle foyasını belli etti.
- Sözde tarafsız duruyordu ama iki cümlede foyasını belli etti.
- Kendini sakin göstermeye çalışsa da küçük bir itirazda foyasını belli etti.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü foyasını belli etmek, gizli tarafın süreç tamamlanmadan davranışlardan sızmasını anlatır. Böylece kişinin gerçek niyeti henüz tam açılmadan sezilmeye başlanır. Söz, küçük işaretlerin önemini özellikle büyütür.
Açgözlülük, ikiyüzlülük, çıkarcılık, sertlik ya da tutarsızlık gibi tavırlar bu deyimi çağırır. Ortak nokta, kişinin saklamak istediği niteliği kendi eliyle açığa vurmasıdır. Böylece gizleme çabası tersine işler.
Foyasını belli etmek daha erken ve küçük işaretleri vurgular. Foyası meydana çıkmak ise olaylar tamamlandığında gerçeğin artık herkesçe görüldüğü daha açık sonuç aşamasını anlatır. Yani biri sızmayı, öteki tamamen açığa çıkmayı gösterir.