Anlamı
bir işi yapmaya veya bitirmeye özenmek; canlanmak:
'Ekmeğini zeytinyağına banıp öyle lezzetli bir yiyişi vardı ki ben de gayrete gelmiştim onunla.' -Y. Z. Ortaç.
Detaylı Açıklama
Gayrete gelmek, bir işe karşı birden istek duymak, canlanmak ve yapma hevesi kazanmak anlamına gelir. Deyim çoğu zaman dışarıdan görülen bir örnek, söylenen bir söz ya da iştah açan bir görüntü sayesinde insanın içindeki harekete geçme duygusunu anlatır. Burada önemli olan şey, kişinin durgun ya da isteksiz hâlden çıkıp birden enerjilenmesidir. Bu yüzden yemek, çalışma, yarışma, oyun ve gündelik uğraşlar için rahatça kullanılır. Gayrete gelmek, kalıcı disiplin değil, ani bir canlanma ve özenme hâlidir. İnsan başkasını görünce, ortamın havasına kapılınca ya da kendi içinden gelen bir dürtüyle gayrete gelir. Sözün sıcaklığı da buradan gelir; kısa bir heveslenmeyi doğal ve canlı biçimde yakalar.
Örnek Cümleler
- Onu öyle iştahla görünce ben de hemen gayrete gelmek zorunda kaldım.
- Arkadaşları başlayınca çocuk bir anda yeniden gayrete gelmek istedi orada.
- Ustanın hızını görünce çırak da gayrete gelmek için hemen kolları sıvadı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü gayrete gelmek, durağan ya da isteksiz bir hâlden çıkıp birden istek kazanmayı anlatır. Deyimin gücü, hevesin kısa sürede yükselmesini canlı ve gözle görülür biçimde göstermesinden gelir.
Gayret göstermek sürekli emek ve düzenli çabayı anlatır. Gayrete gelmek ise o çabanın öncesindeki kıvılcımı, yani insanın içinin bir anda çalışma isteğiyle dolmasını öne çıkarır.
Yemek, oyun, çalışma, yarış, tamirat ve bir başkasından etkilenerek harekete geçilen durumlarda doğal kullanılır. Çünkü bu sahnelerde hevesin nasıl bulaştığı açıkça ve inandırıcı biçimde görülür.