Anlamı
1) insan veya hayvanın karnında yavru oluşmak:
'Kırk dört yaşında gebe kalan bir kadın böyle bir sabırsızlığa kapılabilir.' -Y. Atılgan. 2) mec. minnet altında kalmak.
Detaylı Açıklama
Gebe kalmak, gerçek anlamda insan veya hayvanın karnında yavru oluşması demektir. Bunun yanında mecaz anlamda birine karşı minnet altında kalmak gibi daha özel bir kullanım da taşır. Gerçek anlamında biyolojik ve toplumsal bir dönüm noktasını anlatır; aile, sağlık ve hayat düzeni üzerinde doğrudan etkisi vardır. Mecaz kullanımda ise kişinin bir iyilik veya destek karşısında kendini borçlu hissetmesi vurgulanır. Bu iki anlam arasında ilk bakışta uzaklık bulunsa da ortak nokta, içinde taşınan bir yükün ve bunun sonucunda değişen durumun hissedilmesidir. Deyim bu yüzden hem çok somut hem de anlam katmanları taşıyan bir söz olarak yaşar. Bağlam dikkatle okunursa hangi anlamda kullanıldığı kolayca anlaşılır.
Örnek Cümleler
- Doktor kontrolünde gebe kalmak haberini alınca bütün ev sevince boğuldu.
- Bu büyük iyilikten sonra ona mecazen gebe kalmak istemediğini açıkça söyledi.
- Yıllar sonra gebe kalmak haberini duyan aile sessizce gözyaşı döktü.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü mecaz kullanımda kişi, karşısındakinden aldığı iyiliği içinde taşıdığı bir borç gibi hisseder. Bu nedenle deyim, basit teşekkürden daha ağır ve uzun süreli bir minnet duygusunu anlatır.
Sağlık, aile ve doğum çevresinde kullanıldığında gerçek anlam öne çıkar. İyilik, borç ve moral destek konuşmalarında ise mecaz anlam, yani minnet altında kalma hissi daha görünür olur.
Çünkü bir yandan doğrudan biyolojik bir durumu anlatır, öte yandan insan ilişkilerinde borçluluk hissini taşır. Bu çift yönlü yapı, deyime güçlü ve ilginç bir kullanım alanı verir.