Gemi Azıya Almak Ne Demek?
Anlamı: 1) at, gemi azıları arasına alıp etkisiz bırakarak süvarisinin yönetiminden çıkmak ve alabildiğine koşmak; 2) mec. söz dinlemez olmak: 'Kim var kim yok geldi toplandı. Derken her kafadan bir ses çıktı, kimi kâh nalına, kâh çivisine vurdu, kimi gemi azıya alıp birbiriyle yarıştı.' -E. C. Güney.
Bu deyim, bir kişinin iyice kontrolden çıkması, söz dinlememesi ve ölçüyü tamamen aşması anlamında kullanılır. İlk anlamı atın denetimden çıkıp gemi dişlerinin arasına almasıyla ilgilidir; mecaz olarak ise insanın dizginlenemez hâle gelmesini anlatır. Günlük dilde çok sertleşen tavırlar, taşkınlıklar, aşırıya kaçan davranışlar ve otoriteyi tanımayan hâller için sıkça kullanılır. Bir gencin ailesinin sözünü dinlemeyip kendi bildiğini yapması, bir tartışmada birinin iyice kontrolsüzleşmesi ya da bir liderin gücünü kötüye kullanmaya başlaması bu deyimle anlatılabilir. Deyim, durumun ciddiyetini ve kontrolün tamamen kaybolduğunu vurgulayan güçlü bir ifadedir. Genellikle olumsuz durumlar için kullanılır ve karşı tarafın artık söz dinlemediğini ima ederBu nedenle ciddi uyarı gerektiren durumları anlatmak için çok uygundur.
Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü