Anlamı
1) derinlemesine incelemeden okumak:
'Masanın üstünde bir başka gazete var. Biraz evvel ona göz gezdirdiğim zaman birbiri ardı sıra üç havadis görmüştüm.' -R. N. Güntekin. 2) bir yeri, bir şeyi çabucak incelemek.
Detaylı Açıklama
Göz gezdirmek, bir yazıyı, belgeyi, çevreyi ya da nesneleri ayrıntıya inmeden hızlıca taramak anlamında kullanılan çok işlek bir deyimdir. Buradaki gezdirmek fiili, bakışın bir noktaya takılı kalmayıp alan üzerinde dolaştığını gösterir. Bu nedenle söz hem okuma hem de çevreyi çabuk inceleme bağlamında kullanılır. Deyim ayrıntılı çözümleme değil, genel durum hakkında hızlı fikir edinme amacı taşır. Kısacası göz gezdirmek, kısa sürede ana hatları kavramak için bakışın satırlar, nesneler ya da mekân üzerinde dolaştırılmasını anlatan pratik ve yaygın bir ifadedir. İlk kontrol ve yoklama işlevi burada öne çıkar. Özellikle karar vermeden önce hızlı bir ön fikir edinmek istenen durumlarda çok doğal biçimde kullanılır.
Örnek Cümleler
- Toplantıdan önce rapora şöyle bir göz gezdirdi, sonra notlarını açtı.
- Müdür salona girince masalara hızlıca göz gezdirmekle yetindi ilk anda.
- Ben de vitrindeki fiyatlara kısaca göz gezdirip sessizce içeri girdim.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Göz gezdirmek ayrıntılı çözümleme yapmaz; yalnız ana çizgileri hızlıca kavramayı amaçlar. Dikkatle okumak ise metin üzerinde durmayı, ayrıntıları anlamayı ve bağlantıları takip etmeyi gerektirir. Yani biri yoklama, diğeri derin okuma işidir.
Hayır, salon, vitrin, masa, kalabalık ya da bir alan üzerinde kısa inceleme için de kullanılabilir. Ortak özellik, bakışın hızlı ve yüzeysel ama bilinçli dolaşmasıdır. Bu yüzden mekânlar için de kulağa son derece doğal gelir.
İkisi birbirine çok yakındır. Göz gezdirmek, bakışın alan üzerinde dolaştığı hissini biraz daha belirgin verir; göz atmak ise daha kısa ve tek hamlelik bir bakış gibi duyulabilir.