Anlamı
güneş bulutlardan sıyrılıp görünmek:
'Batum'da yağmur kırk gün kırk gece yağsa da güneş bir açtı mı, çakıl taşı döşeli sokaklar saniyesinde kuruyuverir.' -N. Hikmet.
Detaylı Açıklama
Güneş açmak deyimi, kapalı, bulutlu ya da yağışlı havanın ardından güneşin yeniden görünmesini anlatır. Bu kullanım yalnız meteorolojik bir değişimi bildirmez; aynı zamanda ferahlama, aydınlanma ve iç rahatlaması duygusunu da beraberinde getirir. Özellikle uzun süren yağmurdan, sisli havadan ya da kasvetli bir bekleyişten sonra söylendiğinde etkisi daha güçlü olur. Türkçede hava durumunu anlatan birçok söz gibi bu deyim de doğa ile ruh hâli arasında kolayca bağ kurar. Bu yüzden bazen mecazen sıkıntılı bir dönemden sonra yüzün gülmesi ya da ortamın açılması anlamında da sezdirici olabilir. Kısacası güneş açmak, bulutların ardından gelen ışığı anlatırken, gündelik dilde ferahlık ve rahatlama duygusunu da taşıyan canlı bir deyimdir. Böylece hava açılması ile iç açılması aynı çağrışım çevresinde birleşir.
Örnek Cümleler
- Sabaha kadar yağan yağmurdan sonra öğleye doğru güneş açtı nihayet.
- Dağ yolunda sis çekilince güneş açtı, herkes biraz rahatladı orada.
- Bahçedeki çamaşırları toplamıştık ama birden güneş açınca yeniden dışarı serdik.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü güneşin görünmesi Türkçede yalnız ışık değil, ferahlık ve rahatlama çağrışımı da taşır. Bu yüzden söz, kapalı havanın ardından gelen psikolojik açılmayı da birlikte duyurabilir.
Güneş doğmak günün başlangıcındaki olağan yükselişi anlatır. Güneş açmak ise bulutlu ya da kapalı bir havanın içinden güneşin yeniden görünmesini, yani sonradan beliren açıklığı vurgular.
Evet, özellikle gerginlikten sonra ortam yumuşadığında ya da üzgün birinin yüzü aydınlandığında mecaz değer kazanabilir. Çünkü deyimin içinde karanlıktan açıklığa geçme duygusu güçlü biçimde bulunur.