Anlamı
Hristiyanlar, sağ ellerini alın, karın, iki omuz başı ve göğüs hizasına götürerek haç biçiminde tapınma işaretini yapmak, istavroz çıkarmak:
'Beraber eski kilise harabesine girdiler, kadın burada haç çıkardı.' -R. H. Karay.
Detaylı Açıklama
Haç çıkarmak deyimi, Hristiyanlıkta kişinin sağ eliyle alın, karın, omuz başları ve göğüs hizasında haç biçiminde bir tapınma işareti yapmasını anlatır. Bu kullanım yalnız bedensel bir hareketi değil, inanç, saygı, dua, korunma isteği ya da kutsal kabul edilen bir durum karşısındaki ruh hâlini de gösterir. Kilisede, dua sırasında, korku anında ya da manevi etkisi güçlü bir olay karşısında haç çıkarmak denebilir. Kaynak cümlede eski kilise harabesinde haç çıkarmak, mekânın dini çağrışımıyla davranışın sembolik ağırlığını birleştirir. Deyim, kültürel ve dini bir pratiği açık biçimde görünür kılar. Kısacası haç çıkarmak, Hristiyan geleneğine bağlı bir saygı ve ibadet işaretini anlatan belirgin bir deyimdir.
Örnek Cümleler
- Kadın, kilisenin kapısından girer girmez sessizce haç çıkarmak için durdu.
- Yaşlı adam korkulu haberi duyunca içinden dua edip haç çıkarmak istedi.
- Turistler tören sırasında çevredekileri izleyerek ne zaman haç çıkarmak gerektiğini anladı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Hayır, yalnız resmî ibadet anında yapılmaz. Dua ederken, korku duyarken, şükrederken ya da kutsal kabul edilen bir yerin önünden geçerken de bu işaret yapılabilir. Bu yönü belirleyicidir.
Çünkü söz, sıradan bir el hareketini değil, belirli bir inanç geleneğine bağlı simgesel davranışı anlatır. Bu yüzden dini ve kültürel bağlam bilgisi, anlamı doğru kurmak için gereklidir.
Türkçede çoğunlukla anlatım içinde bir dini pratiği açıklamak, bir karakterin inanç dünyasını göstermek ya da sahnenin kültürel atmosferini belirginleştirmek amacıyla kullanılır. Böylece sahne de güçlenir.