Anlamı
1) kısırlaştırmak; 2) mec. köreltmek, önemini azaltmak:
'Bugün Batı dünyasında sanatı, tüketim toplumu modelinin yararına olmak üzere hadım etme çabalarına rastlanmakta.' -A. Cemal.
Detaylı Açıklama
Hadım etmek deyimi, önce canlıyı kısırlaştırmak anlamındaki somut kullanımıyla bilinir; ancak Türkçede mecaz anlamı çoğu zaman daha dikkat çekicidir. Mecazda bir şeyin yaratıcı gücünü, etkisini, işlevini ya da canlılığını köreltmek demektir. Bu yüzden yalnız beden üzerinde yapılan bir müdahaleyi değil, düşüncenin, sanatın, kurumun veya kişinin etkisiz bırakılmasını da anlatabilir. Kaynak cümlede geçen "Bugün Batı dünyasında sanatı, tüketim toplumu modelinin yararına olmak üzere hadım etme çabalarına rastlanmakta" sözü, bu mecazı açık biçimde gösterir. Burada amaç yok etmekten çok, gücünü budamak ve dişini sökmektir. Deyim serttir; kullanıldığı yerde müdahalenin doğal akışı bozduğu, özü zayıflattığı ve verimi düşürdüğü düşüncesi açıkça hissedilir. Böylece söz, yalnız eksiltmeyi değil kalıcı sakatlamayı da düşündürür.
Örnek Cümleler
- Veteriner, kontrolsüz çoğalmayı önlemek için saldırgan boğayı sonunda hadım etti.
- Yeni yönetmelik, bağımsız kurulun yetkilerini daraltarak denetimi fiilen hadım etti.
- Sanatı yalnız satış hesabına bağlayan anlayış, yaratıcı damarı sonunda hadım etti.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Somut anlamda canlıyı kısırlaştırmak söz konusudur. Mecaz anlamda ise bir düşüncenin, kurumun ya da eserin etkisini kırmak, üretici gücünü azaltmak ve onu dişsiz bırakmak anlatılır.
Çünkü hadım etmekte basit bir eksiltme değil, geri döndürülmesi zor bir işlev kaybı vardır. Bu yüzden söz, müdahalenin kökten ve derin sonuç doğurduğunu hissettiren sert bir deyim olarak kullanılır.
Bu kullanım, eserin ya da fikrin taşıdığı canlı gücün dış baskıyla köreltildiğini vurgular. Yani biçim görünürde yerinde kalsa bile, içerikteki etki ve özgürlük ciddi biçimde zayıflamış olur.