Anlamı
1) yapı, şehir vb. için temelinden yıkıp harap etmek, bütünüyle ortadan kaldırmak veya kalkmak; 2) yapı, şehir vb. için temelinden yıkıp harap olmak, bütünüyle ortadan kaldırmak veya kalkmak.
Detaylı Açıklama
Hâk ile yeksan etmek, bir yapıyı, şehri, düzeni ya da mecazen bir şeyi yerle bir etmek, tümüyle yıkmak ve ortadan kaldırmak anlamına gelen güçlü bir deyimdir. Hâk, toprak demektir; yeksan etmek ise aynı düzleme indirmek anlamı taşır. Bu yüzden söz, yüksek olanın yere indirilmesini ve bütünüyle yok olmasını çok çarpıcı biçimde anlatır. Deyim özellikle savaş, yıkım, afet ve ağır tahribat bağlamlarında kullanılır. Mecaz anlamda da bir itibarı, düzeni veya umudu mahvetmek için söylenebilir. İçinde yalnız zarar değil, tam bir çöküş ve ortadan kaldırma vurgusu vardır. Eski ve güçlü bir anlatım değeri taşıdığı için yazılı dilde etkisi daha da büyüktür. Böylece büyük yıkımı, sertliği ve geri dönülmez kaybı anlatan ağır bir söz olarak öne çıkar.
Örnek Cümleler
- Deprem birkaç mahalleyi bir gecede hâk ile yeksan etmek kadar sarstı.
- Ordu çekilirken köprüleri neredeyse hâk ile yeksan etmek istedi bilinçlice.
- Bu acı haber onun bütün umutlarını hâk ile yeksan etmek gibi geldi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Hâk ile yeksan etmek, bir şeyi yalnız bozmayı değil, bütünüyle yerle bir etmeyi, temelinden yıkmayı ve neredeyse yok edecek ölçüde ortadan kaldırmayı anlatır. Yok oluş duygusu baskındır.
Çünkü yüksek ve ayakta olan bir şeyin tamamen yere indirilmesini düşündürür. Böylece yıkımın büyüklüğü ve geri dönülmezliği çok daha sert hissedilir. Sertlik etkisi buradan doğar.
Evet, umutların, itibarın, düzenin veya birikmiş emeklerin bir anda mahvolmasını anlatmak için mecazen de kullanılabilir. Etkisi yine ağırdır. Mecaz gücü de oldukça yüksektir. Yıkım derecesi çok ağırdır.