Anlamı
1) mahkûm olarak hapiste yatmak; 2) bir yere çıkamaz, gidemez durumda olmak:
'Bu köprünün yol vermeyişinden dolayı, Haliç'te yıllar boyu hapis kalan gemiler oldu.' -A. Boysan.
Detaylı Açıklama
Hapis kalmak deyimi iki anlam taşır. İlk anlamında kişi mahkûm olarak hapiste yatmaktadır. İkinci anlamında ise bir yere çıkamaz, gidemez ya da hareket edemez durumda kalmıştır; yani özgürlüğü fiilen kısıtlanmıştır. Kaynak cümlede köprü yüzünden Haliç’te hapis kalan gemiler örneği, bu ikinci anlamı çok güzel gösterir. Deyimin ortak çekirdeği, kapalı ve sınırlı bir alanda zorunlu olarak tutulmaktır. Bu yüzden insanlar, araçlar, projeler ya da hareket kabiliyeti engellenen başka varlıklar için mecaz genişleme kurabilir. Söz, dışarı çıkma imkânının kapanmasını güçlü biçimde anlatır. Cümlede geçtiğinde, istem dışı bir sıkışma ve alıkonma duygusu belirir. Böylece hapis kalmak, hem gerçek mahkûmiyeti hem de hareket alanının zorla daralmasını anlatan esnek ve güçlü bir deyimdir.
Örnek Cümleler
- Kar yağınca köyde günlerce hapis kaldık, hiçbir yere gidemedik sonunda biz.
- Eski limanda köprü açılmayınca tekneler saatlerce hapis kaldı orada sessizce.
- Mahkûm yıllarca hapis kalmanın ağır yükünü yüzünde taşır gibi yürüyordu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü ortak çekirdek hareket özgürlüğünün kısıtlanmasıdır. İnsan da, gemi de, başka bir şey de bulunduğu yerden çıkamaz hâle geldiyse deyim mecaz ya da gerçek anlamıyla doğal biçimde kullanılabilir.
Hapis giymek mahkeme kararıyla ceza almayı öne çıkarır. Hapis kalmak ise içeride bulunma veya bir yerde çıkamaz durumda olma hâlini anlatır; hüküm yönünden çok fiilî sıkışmışlık hissi öne çıkar.
Kar, su baskını, kapanan yollar, açılmayan köprüler veya teknik engeller yüzünden hareket edemeyen insanlar ve araçlar için özellikle güçlüdür. Çünkü özgürlüğün fiilen kısıtlanması bu bağlamlarda çok görünür olur.