Anlamı
çalışanın emeğinin karşılığı verilmelidir.
Detaylı Açıklama
Harman döven öküzün ağzı bağlanmaz atasözü, çalışan kimsenin emeğinin karşılığını alması gerektiğini anlatır. Söz, harman döven öküzün çalışırken önündeki tanelerden yemesine engel olunamayacağı gözlemine dayanır. Bu gözlemden hareketle, iş görenin, ter dökenin ve üretime katkı sunanın hakkının kesilmemesi gerektiği sonucu çıkarılır. Atasözü yalnız tarım hayatına ait bir ayrıntı değildir; bugün işçinin ücreti, memurun emeği, ustanın payı ve ortak işte hakkaniyet gibi alanlarda da geçerlidir. Cümlede kullanıldığında, çalışanın hakkını vermemenin adaletsizlik olduğu açıkça hissedilir. Böylece söz, emek ile karşılık arasındaki doğal bağı köklü bir halk gözlemi üzerinden savunur. Kısacası harman döven öküzün ağzı bağlanmaz, emeğin payını kısmamayı öğütleyen, adalet duygusu güçlü ve hâlâ canlı bir atasözüdür.
Örnek Cümleler
- Fazla mesai yapan işçiye ödeme yapılmalı; harman döven öküzün ağzı bağlanmaz.
- Usta payını isterken haklıydı, çünkü harman döven öküzün ağzı bağlanmaz.
- Babam emeği anlatırken hep harman döven öküzün ağzı bağlanmaz derdi.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü benzetmenin çıkış noktası çalışanın ortaya çıkan üründen pay almasının doğal oluşudur. Söz, bunu lütuf gibi değil, işin adil düzeninin doğal ve vazgeçilmez parçası gibi gösterir.
Ücret tartışmalarında, prim ödemelerinde, ortak iş bölüşümlerinde, telif meselelerinde ve emek sömürüsü konuşmalarında kolayca uygulanabilir. Çünkü çalışan kişinin hakkı çağlar değişse de aynı temel ilkeye dayanır.
İkisi de adalet fikrine yaklaşır; ancak hak yerini bulur daha genel bir doğrulanmayı anlatır. Bu atasözü ise doğrudan emek verenin payının kesilmemesi gerektiğini somut biçimde söyler.