Anlamı
öfkeyle birlikte aşırı derecede kıskanmak:
'Ben kısa yazamıyorum öykülerimi diye hırsımdan çatlıyorum.' -N. Meriç.
Detaylı Açıklama
Hırsından çatlamak, kişinin öfke, kıskançlık veya içten içe duyduğu aşırı hırs nedeniyle neredeyse patlayacak duruma gelmesini anlatır. Çatlamak fiili, burada duygunun dayanılmaz ölçüye ulaştığını güçlü bir abartıyla gösterir. Bu yüzden deyim, sıradan kızgınlık ya da hafif kıskançlıktan çok daha yoğun bir ruh hâlini anlatır. İnsan rakibinin başarısını görünce, başkasının elindekine içerleyince veya kendi yetersizliğine öfkelenince hırsından çatlayabilir. Söz çoğu zaman hem kızgınlığı hem kıskançlığı birlikte taşır. Konuşma dilinde canlı, sert ve dikkat çekici bir etki bırakır. Böylece kişinin içini yakan, onu huzursuz eden aşırı hırs ve kıskançlık karışımını anlatan güçlü bir deyim olarak öne çıkar. Deyim özellikle kendini başkalarıyla yıpratıcı biçimde kıyaslayan kişiler için çok yerinde durur.
Örnek Cümleler
- Onun terfisini duyunca hırsından çatlamak üzere olduğu yüzünden belliydi iyice.
- Komşunun yeni evini görünce hırsından çatlamak ne demek anlaşıldı iyice.
- Başkasının başarısına bakıp hırsından çatlamak insana sonunda yalnız zarar verir.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Hırsından çatlamak, öfke, kıskançlık ve iç sıkıntısının dayanılmaz ölçüye ulaşmasını anlatır. Deyimde kişi sanki duygusunun baskısıyla patlayacak, taşacak, dağılacak bir hâlde açıkça görünür durumda gözükür.
Çatlamak fiili, duygunun artık taşınamaz bir baskı yarattığını abartılı ama etkili biçimde gösterir. Böylece kıskançlık ve öfkenin şiddeti daha somut, sert biçimde görünür burada iyice.
Rakibin başarısı, başkasının kazancı, kıyas duygusu veya kişinin kendi eksikliğine içerlemesi gibi durumlarda söylenir. Genellikle kıskançlığın öfkeyle birleştiği çok yoğun, yıpratıcı anları güçlü biçimde anlatır.